“Eskiden her şey ne güzeldi”cilerden değilim. Ancak hızlı kapitalist yaşam ve üretim biçimleri bizleri esir almadan önce ülkemizde mimarlık ve planlama ilkeleri evrensel standartlarda öğretiliyor ve uygulanmaya çalışılıyordu. Ne zaman ki yapsatçılık, daha sonra kamu ve özel sektör eliyle büyük ölçekli ve çok adetli konutlar üretilir oldu, okullarda öğretilenin (ve bazı okullarda ise hiç öğretilmeyenin) tam tersi planlama ve tasarımlar piyasaya egemen oldu.

Covid-19 salgınında yönetimlerce getirilen kısıtlar evde kalabilenleri evlerinde kalmaya ve çalışmaya sevk etti. Evlerde geçirilen ilk bir ay, hatta ilk bir hafta sonundan sonra anlaşıldı ki konutlarımız yaşama alanları olarak pek de uygun değilmiş.

Salgın öncesine kadar sabah çıkılıp akşam girilen mekânları 7/24 kullanınca, anlaşıldı ki planlaması, mekân dağılımı, esnek kullanıma yatkın olmayışı, içinde yaşayanları boğacak hale gelen boyutta ve ölçekteymiş. Sağlıklı ve konforlu yaşamın başlıca unsurlarından olan temiz hava ve günışığı kriterlerini de göz önünde tutarak mevcutları incelemek isterim:

* Planlama: Bir yerleşim veya yerleşke planlanırken ana yola mesafesi, ulaşım ilk kriterlerden biri. Ancak her yolu taşıt yolu haline getirmek konutlardaki insanlara ne denli korkunç bir gürültü rahatsızlığı vermekteymiş. Özellikle kısıt günlerinin bir önceki geceleri 12’ye kadar telaşlı bir hareketlilik gürültünün salgın öncesini aratır boyutlara varmasına neden olmaktaymış.  Konut alanlarının taşıt trafiğinin uzağında yer almasına ne kadar ihtiyacımız olduğunu, kısıt günlerinde sabah balkona çıkıp serçe, kumru seslerini kayda aldığımda anladım. Araçsız, trafik gürültüsüz bir ortam ne dinlendiriciymiş, doğanın seslerini dinlemek ne iyi geliyormuş. Hafta sonu 65 yaş üzeri sokağa çıktığında kendini sakınmadan kah kaldırımda, kah araç yolunda etrafa bakınarak rahatça yürüyebiliyormuş.

O zaman madde 1: Trafiği yavaşlatılmış veya arındırılmış konut bölgeleri planlamalı.

* Mekân dağılımı: Çocuklar site bahçesinde oynayabildi. Gençler köşelere çekilip sohbet edebildi. Yaşlılar tur atıp bacaklarını açabildi. Elbette bunları bahçesi olan şanslılar yapabildi; Kadıköy ve Yeşilköy gibi semtlerde oturanlar. Şişli, Kurtuluş gibi bitişik nizam, bahçesiz semtlerde oturanlar ise bundan yoksun kaldılar.

O zaman madde 2:  Bahçesi, yeşil alanı olmayan konut alanları planlanmamalı.

* Tasarım: İlk apartmanlarda var olan daire giriş nişi, paspas yeri nerede? Ortak hacim kabul edilen bu mekâncıklar dolaşım koridorları üzerinde kaldıkları için başkaları tarafından çiğnenen alanlar oldular. Salgın sonrası pek çok kişi internetten alışveriş ederek aldıklarının kargo şirketi veya kurye tarafından paspasa bırakılmasını istedi. Kapıyı açmadan bir alışverişin güvenli olduğu düşünüldü. Peki bıraktıkları yer: yarım veya 1 metrekare size ait bir yer miydi, yoksa gelen geçenin ayağının takıldığı bir paspas mıydı? Alanı çok küçük de olsa size özel bir kapı önü girişi ne kadar önemliymiş değil mi? Bu detaylar planlı alanlar tip yönetmeliğinde bulunmuyor.

O zaman madde 3:  Bina ve daire girişlerimize eski itibarını geri verelim.

* İçeri girdik: İlk konutlarımızda var olan antreler yani giriş holleri nerede? Sokaktan geleceksiniz, ayakkabı ve giysilerinizi bırakıp temiz ev kıyafetlerinize döneceksiniz. Alışveriş arabanızı torbalarınızı bir süreliğine nereye koyacaksınız?  Doğrudan salona açılan daire kapılarıyla yapılmış bir tasarımda bu hijyen eşikleri mümkün mü? Demek ki giriş holü şart. Eşyalar ve ayakkabılar bırakıldı, hiç bir yere değmeden suya sabuna ulaşmanız gerek. Nasıl? Koridor sonunda ulaşılan banyoya mı, yoksa en yakındaki tuvalete mi? Demek ki giriş holünde bir ıslak hacim de şart.

O zaman madde 4: Fonksiyon dağılımı ve sıralaması yapılırken giriş holünü ve tuvaleti geri getirmeli.

* Mutfak: Artık günde 3 öğünün ve hatta ara öğünlerle birlikte 5-6 öğünün üretildiği yer. Acaba bu kadar küçük mü tasarlanmalıydı? Yoksa kahvaltı gibi ilk öğünün yapılabildiği bir masayı barındıracak büyüklükte mi olmalıydı? Elbette olsa ne iyi olurdu, değil mi? Ebeveynler yemek yaparken belki çocuklar da o masada ders çalışırdı. Hatta mutfaktan geçilen küçük bir yarı açık balkonu da tasarlanmış olsaydı, mevsiminde ne güzel kullanılırdı, değil mi?

O zaman madde 5: Mutfaklara yemek köşeleri ve balkonları geri getirilmeli.

* Salonlar: Kentsel dönüşümle birlikte 22 m²’ye kadar küçülmüş odalara salon ismi vermek pek uygun kaçmıyor. Bu odalarda yemek masası duvara itilmiş, kanepeler 2 adede indirilerek yerleşim gerçekleşebilmiş gibi oluyor. Büyükçe bir vaktin televizyon karşısında geçirildiği bu alanlar illaki köşelerde yer almalı. Böylelikle iki farklı duvardan çapraz havalandırma sağlanabilir.

O zaman madde 6: Salon, yani günlük oda, yaşama odasının ölçeği büyümeli, yeri köşeye alınmalı, çapraz havalandırmaya olanak sağlanmalı.

* Yatak odaları: Ebeveyn odaları bazen yatağın bazen dolabın odası ölçüsüne inmiş durumda. Bu uygun olmayan ölçeği gizlemek ve lüksmüş gibi göstermek üzere küçük banyolar da ilave etmek moda oldu. Bunu zorlayan durumlara da şahit olduk. Kentsel dönüşüm projelerinde yangın merdiveni çıkışlarına (sonradan) ebeveyn banyosu iliştirmek için gider bırakılmış uygulamaları bizzat gördüm. Salgın sırasında ve sonrasında da devam edeceği öngörülen evden çalışma (home office) uygulaması için ebeveyn odalarının boyutları büyütülmelidir.

Pencere önünde günışığı alan bir yer, altyapısı ile birlikte: elektrik ve internet bağlantıları projelendirilerek evden çalışma için ayrılmalıdır. Evden çalışma konusu on yıllardır bina sertifika sistemlerinde var olan, yapıldığı zaman puan toplanan uygulamalardır. Örneğin BRE (Building Researh Establishment – Yapı Araştırma Kurumu) Sürdürülebilir Konutlar Yönetmeliğinde (CSH – Code for Sustainable Homes) 2009 yılından beri yer almaktadır. BREEAM, LEED, DGNB ve diğer sertifika sistemlerinde de bu kriterler bulunmaktadır. Bu kriterlerin amacı işle ev arasındaki ulaşımda kullanılacak fosil yakıtlardan çıkan karbon salımlarını azaltmaktır. Zorunlu olarak evden çalışılan iki ayda havanın nasıl temizlendiğini hep beraber hissettik.

O zaman madde 7: Evden çalışma için ayrı bir çalışma odası yapılamıyorsa, ebeveyn yatak odaları tasarımına çalışma köşesi eklenmeli.

* Çocuk yatak odaları: Yine kentsel dönüşüm projelerinde, yönetmelikte eni 2,25’m.den az, alanı 8,0 m²’den az olamaz dendiği için 8,25 m² (8 metrekare, 25 santimetrekare – bir yüklük ölçüsünde yani) çocuk yatak odaları tasarlandığını gördüm. Çocukların evde ders çalışıp oyun oynamaya, alana ve açık alana ihtiyacı var. Oyun oynayabilecekleri yarı açık balkon ve teraslar ne kadar gerekli! Komşumun çocuğunun salonda tenis oynamaya, bir diğerinin şeytan uçurtması uçurmaya çalıştığını görüyorum.

O zaman madde 8: Çocuk odaları büyütülmeli, balkonsuz çocuk odası tasarlanmamalı.

* Servis hacimleri, yüklükler, kilerler, çamaşır odaları: Hepsi ne kadar gerekliymiş değil mi? Aldığımız gıdaları bozulmadan saklayabilmek, atıkları biriktirebilmek, ayrıştırabilmek için de alana ihtiyacımız var. Her gün yıkanan çamaşırları asabilmek için çamaşır odasından geçilebilen bir kurutma balkonuna da ihtiyaç var. (Yeri gelmişken belirteyim, “kurutma alanı” kriteri de Sürdürülebilir Konutlar Yönetmeliğinde yer almaktadır)

* Kat yüksekliği: Alınan temiz havanın miktarı kat yüksekliğine bağlı olarak artar, biliyoruz.  Eski köşklerimiz 3,50 – 3,60 m yüksekliğindeydiler. İmar yönetmelikleri kat adedini artırırken kat yüksekliğini de azalttı. Bu yıllar sonra temiz hava yoksunluğuna bağlı olarak astımlar, alerjiler, depresyon olarak  geri döndü. Bilir misiniz sertifika sistemlerinde “Gökyüzü bakışı” kriteri vardır, sağlık ve konfor başlıklarında geçer. Bilgisayara bakmaktan yorulan gözlerinizi uzaklara, manzaraya ve gökyüzüne çevirerek dinlendireceğiniz açıklığın tasarlanması gerekir. Bu da kat yüksekliğine bağlıdır.

O zaman madde 9:  Konutlardaki kat yükseklikleri artırılmalıdır.

* Pencere açıklıkları: Kat yüksekliğine bağlı olarak pencere boyut ve açılımları değişmeli, sabit ve kanat açılım gibi tek tipleşmeden geri döndürülmelidir. Kentsel dönüşüm bu ve benzeri iyileştirmeler, yeşil ve sürdürülebilir dönüşüm için tarihi bir fırsattı, kaçtı.

O zaman madde 10: Tepe açılımı, yatay ve düşey pivot açılımlar, giyotinler ve iç-dış vasistas açılımlar rüzgâr yönüne uygun olarak tasarıma ve uygulama sektörüne geri dönmelidir.

Yukarda sayılan 10 basit madde aslında sağlıklı modern konutlarda bir zamanlar var olan, küreselleşmeyle birlikte yapılan inşaatlarda uygulamasından vazgeçilen, okullarda öğretilen planlama ve tasarım ilkelerinde ise unutulan noktalardır. Salgınlar var olmaya devam edecek. Salgın sırasında ve sonrasında sağlıklı yaşamak ve barınmak istiyorsak bunların hatırlanması ve geri getirilmesi gerekmektedir.

Not: Bu Yazı mimarist.org Sitesinde Yayınlanmaktadır.

Uzmanlar, normalleşmeyle birlikte ileri yaş grubundaki bireylerin koruyucu önlemlere devam etmesi gerektiğini hatırlattı. Ev dışında mutlak suretle maske takılması gerektiği belirtilerek, sarılma ve tokalaşmadan uzak durulması uyarısında bulunuldu.

Not: Bu Yazı trthaber.com Sitesinde Yayınlanmaktadır.

Karantina döneminin ardından normalleşme sürecine girdiğimiz bu günlerde, psikolojik dayanıklılığı arttırmanın yollarını Profesör Dr. Sibel Çakır anlattı.

Yaşadığımız pandemi sürecinden psikolojik olarak sağlıklı bir şekilde çıkmak için neler yapmalıyız?

Yaklaşık üç ay süren karantina günlerinden çıkış için kapının aralandığı günlerdeyiz. Yol haritamız ve güvenliğimiz hala belirsizliklerle dolu. Umarız dinmesini beklediğimiz fırtına tekrar şiddetlenip savurmaz. Yorgun, heyecanlı, gergin ve umutla karışık duygular yaşıyoruz. Çoğumuz nereden başlayacağını, önce hangi adımı atması gerektiğini bilmiyor. Tabi herkeste farklı renkte olan duyguları belirleyen biraz da, bu trafik kazasını ne kadar hasarla atlattığımız…

Trafik kazası metaforu ile devam edelim; ilk yapılacak olan hasar tespit çalışması. Hasarı ortadan kaldırırken, yaraları sarmak için biraz dinlenmek, ara vermek ve yola yeniden, biraz değişmiş biçimde devam etmek gerekir. İnsanın en güçlü ve en şaşırtıcı yanlarından biri hayatta kalma dürtüsünün güçlülüğü, hızlı uyum ve değişim kapasitesidir. Bu süreçte en zorlandığımız noktalardan biri, hala devam eden belirsizlik karşısında dayanıklı kalmak.

Peki, dayanıklı kalmanın sırrı nedir?

• Bu salgın gösterdi ki, dayanıklılık bireysel değil toplumsal olduğunda virüsten korunabiliyoruz. Hem ekonomi, üretim, iş yaşamı ve günlük yaşam alışageldiğimize yakın akıyor, hem de duygusal ve vicdani olarak daha huzurlu oluyoruz. O zaman çevremizdeki en zayıf halkaları korumak güçlendirmek, bireysel ve aile olarak en zayıf halkamıza ilgi göstermek durumundayız.
• İleri yaşın hastalığa karşı daha hassas ve kırılgan olması nedeniyle, sokağa çıkma yasağı ile yaşlılar haftalarca evlerinde tutuldu. Konuştuğumuz çoğu 65 yaş üzeri kişi kendini güvende hissetmediğini, bir yanıyla işe yaramaz ve toplumun zayıf kesimi olduğunun hissettirildiğini belirtti. Gerçekten de ölüm korkusu ile sınanmak, yalnızlığa mecbur olmak, özgürlüğünü kaybetmek, yardıma ve ilgiye muhtaç durumda bırakılmak kolay üstesinden gelinecek bir travma değil. Yaşlı bireyleri fiziksel, duygusal olarak desteklemek kırılgan halkayı güçlendirme çalışmalarında başta gelmelidir. Psikolojik olarak bu tür toplumsal ölçekli kriz durumunda, yaşlılar, çocuk ve gençler, azınlıklar, yoksullar, sağlık çalışanları, engelliler ve daha önce psikolojik sorun yaşayanlar risk grubudur. Toplumun her ölçekteki alt birimlerinde, bu kırılgan grupları koruyup gözetmek, dayanıklılığı arttıracaktır. Ayrıca bu faaliyetler sırasında dayanışma ve aidiyet duygusunu sağlamlaştırmak her kesime iyi gelecektir.
• Hasar yeri çalışmalarımızda her şeyi tek başına düzeltmeye çalışırken fark etmeden ağır bir yükün altına girebilirsiniz. Unutmayın ki, salgın sizin suçunuz değil. Getirdiklerini iş ve ailenizde hep birlikte göğüsleyeceksiniz. Takıldığınız ve durduğunuz yerlerde çevrenizdeki kişilerden ve kurumlardan yardım isteyin, sorumluluk paylaşın. Yaşamsal ihtiyaçları en öne koyup, diğer yapılması gerekenlere gerçekçi bir ajanda belirleyin ve paylaşın. Herkes beklediğini değil, mümkün olanı benimsemek zorunda.

• Yaşamakta olduğumuz kriz, sorunlarımızın çok farklı çevrelerin, disiplinlerin bir araya gelerek çalışması gerektiğini, bu sorunların ancak geniş ittifaklarla aşılabileceğini gösterdi. Bilmediğimiz alanlarla, tanımadığımız dillerle ve düşünce sistemleriyle, iyi niyet çerçevesinde konuşma zamanı. Bu yolla etkin çözümler, zengin fikir ve eylem birlikleri yaratabiliriz. O zaman daha önce konuşmadığımız kişi, disiplin, kurumlarla diyalog ve fikir alışverişi, belki de ortaklıklar başlatmalıyız.
• Evinizde, işinizde, çevrenizde barış var mı? Geçmiş kırgınlıkları, çatışmaları buzdolabına kaldırmayı deneyelim. Coşkuyu körükleyelim, herkesin buna ihtiyacı var. Önyargıları kaldırmayı, demokrasiyi ve huzuru sağlamayı önemseyelim. Kutuplaşmadan, gerilimden uzak duralım, ayrımcı olmayalım. İnsanlarla ilgili olumsuz düşüncelerinizi ve öfkemizi eritelim. Enerjimiz huzurla, ortak amaçlarla, heyecanla artar, şiddetli çatışma ile tükenir. Empati anahtardır, açıp açmayacağına kilidi denemeden karar vermeyin.
• Dayanışma ilacına inanın, en yakınlarınız ile başlayın. Fiziksel mesafe olsa da sosyal yakınlığı, diyaloğu arttırın. Yardımseverlik, iyilik ve gönüllülüğün bilimsel olarak hem fizyolojimize hem psikolojimize faydaları gösterildi. Bu treni bu krizde kaçırmamalıyız.

Bu süreçte yaşadığımız korku ve özlem psikolojimizde hasar bırakmış olabilir mi? Bu hasarı nasıl düzeltebiliriz?

Korku ve özlemleriniz, tepki ve davranışlarınızı etkileyebilir. Stresin sizi yönetmesi değil, sizin stresi yönetmeniz gerek. Zihninize sıkça mümkün olanı, şimdiki anı ve mekânı hatırlatın. Geleceği kontrol edemeyeceğinizi ve sizin de sağlıklı, zinde kalmanızın önemli olduğunu unutmayın. Dengede ve sakin olmak, esnek kalabilmek, alışkanlıklarımızı, ön yargıları gevşetebilmek hepimize iyi gelecektir.

Ne siz bir kurtarıcısınız ne de bir kurtarıcı gelip her şeyi düzeltecek. Ne kendinizi aşırı sorumluluk ve çaba ile tüketmek, ne de tembelliğe, çaresizliğe, edilgenliğe bırakmak doğru değil. Hayatımız değişecekse, izleyicisi değil elimizdeki malzeme ile aktif oyuncusu ve mimarı olmaya çalışalım.

Eski yaşama olan özlemi ve can sıkıntısını aşmak için ne yapmalıyız?

Eski yaşamınızı, alışkanlıklarınızı özlüyor olabilirsiniz. Acaba onlar gerçekten istediklerimiz, ihtiyacımız olanlar mıydı, toplumun ya da çevremizin dayatmaları mıydı?  Belki de bu mola, bizi gerçekten mutlu eden şeyleri ve ihtiyaçlarımızı yeniden değerlendirmemize fırsat verir.

Can sıkıntısını aşmak ve dayanıklılığı arttırmanın bir yolu da duygularımıza, amatör tarafımıza ve ihtiyaçlarımıza yüz çevirmemek. Uyku, dinlenmek, eğlenmek gibi temel insani ihtiyaçlarımızı sadece bir süre erteleyebiliriz. Onları güvenilir dostlar, amatör uğraşlar, sağlıklı yaşam alışkanlıkları ve hep öğrenme, gelişme azmi ile besleyebiliriz, paylaşıp model olabiliriz.

Sanat, mizah, oyun ya da spor, sıkıntılara ve acılara dayanmamızı sağlar, bunları ajandanızdan eksik etmeyin. Zevk aldığınız aktiviteleri düzenli biçimde yapın. Zevk veren eylemler duygu durumunuzu olumlu etkiler, ruh halinizin olumlu biçimde değiştirip, enerjinizi yükseltir.

Salgın deneyimlerimizin bizi güçlendirip, geliştirdiği ümidiyle, sağlıkla kalın.

Not: Bu Yazı oggusto.com Sitesinde Yayınlanmaktadır.

Türkiye’de koronavirüs salgını nedeniyle yaklaşık üç ay tecrit uygulanan 65 yaş ve üzerindekiler bu sürede gerçekten korundu mu? Uzmanlar, Sağlık Bakanlığının açıkladığı verileri yorumladı.

Uzun zamandır uygulanan tecrit işe yaradı mı, 65 yaşın üstündekiler bu sayede virüsten korunabildi mi? Bu soruların yanıtı bilinmiyor. Halk sağlığı ve epidemiyoloji uzmanları, ellerinde hiçbir veri olmadığı için gerçek durumu anlamanın imkânsız olduğu görüşünde.

Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, 5 Haziran’da yaptığı açıklamada, “Son bir ayda ölen vatandaşlarımızın yaş ortalaması 74.6. Toplam ölümlerin yüzde 93’ü 65 yaş üstü vatandaşlarımızdır” dedi.

Dünya Sağlık Örgütü’nün Avrupa ofisi de bu kıtada ölenlerin yüzde 94’ünün 60 yaş üstü olduğunu bildirmişti.

Halk sağlığı uzmanı ve Türk Tabipleri Birliği Covid-19 İzleme Grubu’ndan Prof. Kayıhan Pala, Türkiye ve Avrupa ortalamalarıyla ilgili iki hususa dikkat çekiyor:

“Türkiye’de 65 yaşın üstündeki nüfus yüzde 9.1, bu oran Almanya’da yüzde 22, İtalya’da yüzde 23. Yani bu yaş grubu nüfus daha düşük ama ölüm oranları benzer. İkincisi, biz dünyada hiç olmayan bir şey yaptık; uzun süre tecrit uyguladık. Fakat bu tecrit etkili oldu mu, bilmiyoruz. Bunu anlamak için yaş gruplarına göre ölüm hızlarını karşılaştırmalı olarak hesaplamak gerek. Yoksa bu benzerlik, sanki tecrit hiç işe yaramamış gibi algılanmasına yol açabilir.”

Türkiye’de ilk vaka tespitinden bu yana üç ay geçtiği halde Sağlık Bakanlığı ayrıntılı verileri açıklamadı. Bakan Koca’nın bahsettiği ölüm oranları sadece PCR testi pozitif olanları mı içeriyor, yoksa şüpheli vakalar da buna dahil mi; bilinmiyor. Bugüne kadar açıklanan beş bine yakın ölüme şüpheli vakaların dahil edilmediğini hatırlatan Prof. Tacettin İnandı, bakanın söylediği oranlar doğru olsa bile açıklanma şeklini yanlış buluyor:

“Hem hasta sayıları, hem de ölümlerin ayrıntılı biçimde verilmesi gerekir. Hangi yaş grubunda ne kadar hastamız var, ne kadarı iyileşti, ne kadarını kaybettik? Bunları bilmeden, içinden tek bir parça çekip verdiğinizde toplumda yanlış algılara yol açabilir. Örneğin sadece yaşlıları öldürüyor algısına yol açabilir. Yaşlılar üzerinde zaten var olan kaygı, korku daha da artabilir. Gençlerin de ‘hastalık yaşlıları öldürüyormuş’ diyerek bu işi daha da hafife almasına yol açabilir.”

Pek çok ülkenin her gün düzenli olarak ayrıntılı verileri paylaştığını belirten Prof. İnandı, “Yaşa, cinsiyete, illere ve bölgelere dağılımı gösteren bir salgın raporunun vatandaşlar olarak, bilim camiası olarak hakkımız olduğunu düşünüyorum” diyor.

Halk sağlığı uzmanı İnandı, 65 yaş üstünün toplam hasta içindeki oranını bilmeden sadece ölümlerdeki payının hiçbir şey ifade etmediği görüşünde:

“Bu rakam doğruysa yaşlılarımızı yine de koruyamadığımız anlamına geliyor. Evde kalmaya zorladığımız halde koruyamamışız demektir. Ama bunu söylemek için de bu yaştaki hastaların sayısını bilmemiz lazım. Ölümlerin yüzde 93’ünü oluşturuyor, peki hastaların yüzde kaçını oluşturuyor? Yaşlılarımızda hastalık ne sıklıkta gözükmüş, bu hastalarımızdan ne kadarı ölmüş, yaşlılarda öldürme hızı ne olmuş? Bunları bilmeden koruyabildik mi, koruyamadık mı, söyleyemiyoruz.”

Bakanın açıklamasının ilk anda kafa karışıklığı yarattığını söyleyen Prof. Belgin Ünal ise bu durumun sebeplerine dikkat çekiyor:

“Kaç zamandır evde tutuyoruz, buna rağmen ölenler içinde payı çok yüksek diye bir tartışma var. Oysa bu bilgi çok şaşırtıcı değil. Çünkü salgın boyunca aileleriyle birlikte yaşayan yaşlılar, genç kesimler dışarıya gelip gittiği için, çalışma yaşamı devam ettiği için enfekte olmuş olabilir.”

Huzurevlerinde durum

Hayatını kaybedenlerden ne kadarının huzurevlerinde yaşayanlar olduğu da bilinmiyor. Dokuz Eylül Üniversitesi Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Ünal, bu konuda da bilgi eksikliğine vurgu yapıyor:

“Biz başka ülkelerin deneyimlerine bakarak diyoruz ki, huzurevlerinde salgın ortaya çıktığında oldukça öldürücü olabildi. Bizim ülkemizde ne kadarının huzurevlerinden kaynaklandığını bilmiyoruz. Aslında biz salgınla ilgili pek çok bilgiden habersiziz. Oysa hastanelerden Sağlık Bakanlığı’na çok detaylı ve günlük veri akışı var. Mesela illerde kaç olgu var, kaç ölüm oldu, bilmiyoruz. Yaş gruplarına göre nasıl değişiyor, bunu da hiç görmedik. Biz başka ülkelerin deneyimlerinden hep diyoruz ki 65 yaş üstünde öldürücülüğü yüksek, diyoruz. Ama bizim ülkemizde ne kadarı genç, ne kadarı 65 yaş üstü? Bunlara yönelik hiçbir veri paylaşılmadı.”

Halk sağlığı ve epidemiyoloji uzmanları, aylardır veriler paylaşılsın çağrısı yapıyor. Ancak Sağlık Bakanlığı sadece kamuoyuna değil, bilim insanlarına da bu bilgileri vermedi. Prof. Ünal, salgını anlamak, değerlendirmek ve önlem almak için bütün bilgilerin salgının başında, ortasında, sonunda her aşamasında rapor edilmesi gerektiğini vurguluyor.

Not: Bu Yazı dw.com Sitesinde Yayınlanmaktadır.

65 yaş ve üzeri vatandaşların 1 Haziran’da başlayan ‘normalleşme’ takvimine dâhil edilmemesi, hukuk ve sağlık açısından tartışma konusu oldu. Avukat Nazan Moroğlu, yasağın devam ettirilmesinin temel hak ve özgürlüklere aykırı olduğunu ifade ederken, 67 yaşındaki avukat Senih Özay, Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yaptı. Özay, “Önemli olan davanın sonucundan çok toplumda bu konuya dair oluşan refleks” dedi. Psikiyatri Uzmanı Doç. Dr. Eylem Şahin Cankurtaran ise, 65 yaş üstü vatandaşların sosyal ve fiziksel aktivitelerden uzak kalmasından dolayı demans, yani bilişsel yıkımlarının hızlandığını söyledi.

ANKARA – Yeni tip korona virüsü (Covid-19) salgını kapsamında 1 Haziran itibari ile başlayan normalleşme süreciyle şehirlerarası seyahat kısıtlaması kalktı, birçok işletme, kafe ve restoran açıldı. Salgına karşı alınan birçok tedbir kalkarken 65 yaş ve üzeri vatandaşlara uygulanan kısıtlamalar ise 21 Mart’tan bu yana devam ediyor.

İçişleri Bakanlığı tarafından son yayınlanan genelge ile uzun süre evde kaldıktan sonra sadece 3 haftadır pazar günleri 6 saatliğine dışarı çıkabilen 65 yaş üstündeki vatandaşlar arasında işletme sahibi, esnaf, tüccar, sanayici, serbest meslek sahipleri ile çalışanlarına ekonomik öncelikler gözetilerek sokağa çıkma izni verildi.

Büyük bölümü hala evde olan yurttaşlar için 65+ Yaşlı Hakları Derneği, uygulanan yasakların devamına karar verilmesinin temel insan hak ve özgürlüklerine aykırı olduğunu söylüyor.

Not: Bu Yazı gazeteduvar.com.tr Sitesinde Yayınlanmaktadır.

Latin Amerika’daki yerli topluluklar koronavirüsün özellikle de kültürel mirasın bekçileri olan yaşlılar için ciddi bir tehlike oluşturabileceği kaygısıyla kapılarını dış dünyaya kapatıyorlar. Şili ile Arjantin’in güneyindeki kayalık Patagonya bölgesinden Brezilya’nın yağmur ormanlarıyla örtülü Amazon bölgesine ve Kolombiya’nın And Dağları eteklerine uzanan topraklarda yaşayan yerli topluluklar, yabancıların köylerine girmesine izin vermedikleri gibi karantina kurallarını çiğneyen üyelerine de sert cezalar uyguluyorlar.

ÇOK DAHA YIKICI

YOK OLUP GİDECEK

Brezilya’da yerlilerin en eski yaşam alanı Xingu’da, topluluğa bağlı 16 kabileyi her yıl bir araya getiren Kuarup dans ayinlerine yaşlılar kılavuzluk ediyor. Amazon bölgesindeki yerlilerin yaşamlarıyla ilgili belgeseller yapan 32 yaşındaki Jair Kuikuro, “Çok kaygılıyız. Yaşlılarımızı yitirirsek onların sahip oldukları tüm o bilgiler, kültürel gelenekler ve dinsel törenlerin yanı sıra atalarımızdan kalma otacılık yöntemleri de yok olup gidecek” diyor. Büyükannesinin doğurganlığı artıran ve yalnızca kadınların söyledikleri yamurikuma adlı ilahiyi bilen tek kişi olduğunu belirten Kuikuro, “Büyükannem virüsü kapıp aramızdan ayrılacak olursa, bu ilahi de hiçbir iz bırakmadan tarihe karışır” diye ekliyor. Latin Amerika’nın kırsal kesimi koronavirüsten en son etkilenecek bölgeler arasında. Bu uzak bölgelerde korona testi uygulaması son derece kısıtlı olmakla birlikte resmi veriler virüsün oralarda da yayıldığını gösteriyor. Londra University College küresel sağlık uzmanlarından Carolyn Stephens, çiçek hastalığının Avrupalıların Latin Amerika’daki ilk sömürgeleşme dalgasıyla…

Not: Bu Yazı haberver.me Sitesinde Yayınlanmaktadır.

DİSK Emekli-Sen Sakarya Şube Başkanı Mehmet Çetin, 65 yaş üstü vatandaşların sokağa çıkma kısıtlaması ile ilgili gazetemize açıklamalarda bulundu. Çetin, “Bizlerin toplumla bağını kesmek yönünde atılan bu adımlar, Covid-19’dan daha da fazla iktidarın hedef aldığı kesim olduğumuzun açık ilanıdır” dedi.

65 yaş üstü vatandaşlar, sokağa çıkma kısıtlamasının sona ermesini istiyor

‘YANLIŞ BİR ALGI OLUŞTU’

Koronavirüsün sanki 65 yaş üstü vatandaşlardan bulaştığı gibi yanlış bir algı oluştuğunu ifade eden Mehmet Çetin,  “Yeni normal adı altında yapılan gevşetmeler Covid-19’un sadece 65 yaş üstüne ve sadece 65 yaş üstünden bulaştığı izlenimi veriyor. Zira yapılan düzenlemeler; alışveriş merkezlerinin açılması, şehir içi ve şehirlerarası seyahat sınırlamalarının kaldırılması, restoran, kafe, çay bahçeleri ve hatta kreşlerin açılması 65 yaş üstü dışında herkesin eski yaşamına dönmesi anlamına geliyor” ifadelerini kullandı.

‘DİĞER HASTALIKLAR ARTAR’

Çetin, “65 yaş üstü emeklilerin ve yaşlıların evde kalmaları onları bir yere kadar pandemiden korurken, sağlık kontrolleri aksadığından diğer sağlık sorunlarında artış yaşanacaktır. Sokağa çıkma yasağı bu insanlar için hareketsizlik anlamına gelmekte; hareketsizlik ise pek çok fiziksel ve zihinsel rahatsızlığa davetiye çıkarmaktadır. Psikolojik sağlığın, bedensel ve bilişsel yapının; bir bütün olarak insanın iyi olma halinin güneş, yürüyüş, iletişim gibi pek çok faktöre bağlı olduğu bir gerçekliktir. Covid-19’un en büyük risk grubunu oluşturan yaşlılar en temel haklarından dahi mahrum bırakılarak, pek çok başka risk faktörüne açık hale getirilmiştir” dedi.

‘RASYONEL DEĞİL’

“65 yaş üstü vatandaşların dışarıda olması hiçbir risk oluşturmaz” diyen Çetin sözlerini şöyle sürdürdü: “Halihazırda pandemi süresince alınmış önlemler insan hak ve özgürlüklerini pek çok açıdan ihlal etmiştir; ancak küresel salgından korunmak için belirli kısıtlamalar yapılması elbette toplum sağlığı için olumlu sonuçlar doğurabilir. Ne var ki ülkemizde yapılan düzenlemeler, en başından itibaren ve özellikle de son gevşetmelerle bir düzenleme değil bir insan hakları ihlali boyutu kazanmış durumdadır. Kısıtlamaların belli bir yaş grubuna yönelik olması toplumu virüsten korumayacaktır. Genelleştirilmemiş olan bir kısıtlamanın olumlu sonuçlar getirmesini beklemek rasyonel olmaktan çok uzaktır” dedi.

HAPİS HAYATI

Çetin, “65 yaş üstü bireylere yaşatılan bir hapis hayatıdır. Üstelik alınan kararlarla hayata geçirilen yeni normalin salgınla bilimsel bir mücadele anlamında bir temeli yoktur. Yaşlıların, yaşamlarının emeklilik sonrası dönemlerinde, yüksek bir refah seviyesinde yaşamalarını garanti altına alması gereken iktidarlar, yasakları bu kesimle sınırlı tutarak temel insan hak ve özgürlüklerine aykırı davranmaktadır. Ne yazık ki, burjuvaziden kurucu ilkelerine uygun hareket etmesini talep etmek, biz emeklilere düşmektedir. İnsan Hakları Evrensel Beyannamesinde açıkça yer alan ayrım yapma yasağına, pandemi döneminde de uyulmamıştır; uyulmamaktadır” dedi.

‘SESİMİZİ YÜKSELTİYORUZ’

Çetin, “Bizlerin toplumla bağını kesmek yönünde atılan bu adımlar Covid-19’dan daha da fazla iktidarın hedef aldığı kesim olduğumuzun açık ilanıdır. DİSK/Emekli-Sen olarak, 65 yaş üstü bireyleri korumaktan uzak ve ötekileştirici bu uygulamaların bir an önce son bulmasını talep ediyoruz. Bir insan hakları ihlali boyutuna ulaşmış 65 yaş üstü sokağa çıkma yasağına karşı sesimizi yükseltiyoruz” dedi.

Not: Bu Yazı aksamhaberleri.com.tr Sitesinde Yayınlanmaktadır.

65 Yaş Üstü Büyüklerimiz Kendilerini Neden Yalnız Hissediyor.?Çağın Salgını nedeni ile 65 yaş üstü büyüklerimizi koruma ve sağlıklı yaşatma adına alınan tedbir ve kararların, önemini geçen zaman içerisinde daha iyi anladık. Tabii bu süreç içerisinde doğru alınan kararların uygulanmasında , yanlış tutum ve ihmâllerede tanık olundu. Konunun öneminin zamanında kavranamayışı, yanlış anlama ve anlamlandırmalar bir takım serzenişleri, kırgınlık ve küskünlükleri beraberinde getirdi.

En tehlikeli yanlış, doğruya yakın olandır…!

Alt yapısı, oturacağı zemin, vereceği psikolojik zararlar düşünülmeden, acil eylem plânı gereği alınan kararlar her zaman sorgulanmaya mahkümdur. Son derecede doğaldır bu sorgulama. Toplum içinde bulunduğu psikoloji gereği ani değişikliklere direnç gösterecek,  yasaklanan olgu ve olaylara daha duyarlı olacaktır. Yasaklanan konu bir anda tek gündemi , önceliği ve özlediği olacaktır.  Salgın öncesi haftada bir veya iki kez parkta yürüyüş yapan, markete, dost ziyaretine v.s. giden kişi; yasaklama sonrasında daha önce arada bir yapmış olduğu eylemleri her gün yapma azusuna kapılacaktır..

Çünkü Yaratılışımızda yatan gizli bir sır vardır. Yasak olanı özlemek.!

Bu psikoloji ve yeterli bilgiye ulaşamayan bazı bireyler zaman zaman önerilen tedbirlere uymada yeterli olamadı.

Doğal olarak tedbir ve yasaklar dahada artırılarak denetlenir duruma geldi.

Dünya Ülkelerinin bir çoğunda Salgının verdiği zararlar , çok kötü sonuçlara neden olduğu gözlenirken , Ülkemizde daha hafif ve kontrollü devam etmektedir.

Peki 65 yaş üstü insanımız bu süreçte ne yaptı .?

Kırsal kesimde yaşayanlar bu olaydan çok fazla etkilenmedi.Sadece Camii’ye ve Kentte yaşayan yakınlarına gidemedi. Normal yaşantısında var olan bağı, bahçesi, tarlası , sokağı, komşuları ve bakkalı ile olan ilişkiler aynen devam etti.

Kente geldiğimizde her şey çok farklı seyretti. Çok katlı binalardaki yaşam , kırsal kesimdeki özgürlüğü sunmuyordu.

Market, banka, pazar, fırın, sağlık kontrolleri   gibi hizmet alanlarını kaybeden büyüklerimiz , zor ve kısıtlı bir sürece adım atmış oldu.

Sürecin devamında akraba ve dost ilişkilerini de kaybeden büyüklerimiz daraldı ve bunaldı…

Bunlar yetmezmiş gibi, sokakta da bir kampanya sürüyordu.

” Riskli gurup, aciz ,direnci düşük..v.s”

Dahada ötesi: Market, fırın, banka ve diğer kuruluşlar , kapılarının girişlerine  şöyle yazıyorlardı;

………..65 YAŞ ÜSTÜ GİREMEZ.!!!

İşte incitici,kırıcı olan bu cümlede giźli idi…!

Milletine ömrünü adayan, Ünüversitede görevli Prof, Emekli Öğretmen, Doktor  , Emniyet Mensubu, Mühendis, Hemşire, Anne ve Babalar, Dede ve Ninelerin gönüllerinin incinebileceği düşünülmemişti…! İşte Doğru Kararın yanında yeşeren en tehlikeli yanlış bu idi.!

Yaşlı diye vasıflandırılan, BİLGE BÜYÜKLERİMİZ MİLLETİMİZİN HAFIZASI olup; dünün değerlerini bugüne taşıyan , yarınları plânlamamızda yol gösteren Rehberlerimizdir.

Ve vazgeçilmezimizdir…!

2019 yılında, Avrupa İstatistik Ofisinin

(EUROSTAT) yapmış olduğu araştırmaya göre Avrupa Ülkelerinin yaşlılık ortalaması % 20, İtalya % 22 ile başı çeker iken; Türkiye 41 Ülke içerisinde 40. sırada ve yaşlılık oranı % 8.8 olarak ifade ediliyor.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre ise, Ülkemizde 65 yaş üstü nüfusumuzun toplam nüfusa oranı % 9.1 olarak açıklanıyor.

Avrupa ve ABD’nin yaşlı nüfusa bakış açısı herkes tarafından çok iyi bilinmektedir. Vicdan ve Merhametten yoksun hallerinin bedelini, gün gelecek kendileri ödeyecektir elbet.

Bizi ilgilendiren nüfusumuzun %9.1’ni  teşkil eden BİLGE BÜYÜKLERİMİZE  hak ettikleri saygın konumu vermektir.

Olağanüstü bir zaman tünelinden geçtiğimiz şu günlerde, her ne kadar Dünya ülkelerinden etkileniyor olsakta, biz Anadolu luyuz.!

Yorumlarımızı ve uygulamalarımızı Türk Milletine has değerler ışığında yapmak zorundayız.

Doğruya yakın yanlışların tuzağına düşmeden, büyüklerimizin , fiziksel ve ruhsal durumlarına göre gerekli hizmet anlayışı geliştirmek durumundayız.

Onları anlamak, hoşgörü , saygı ve sevgi gösterme zorunluluğu unutulmamalıdır.

Tersi bir uygulama, Türk Milletinin hafızasında ve vicdanında derin izler bırakır. Ve yapılan uygulamaların doğruluğu vicdanlarda sorgulanır hale gelir.

İnanıyorum ki, çok kısa bir süre sonunda

Büyüklerimizinde  kademeli olarak normal yaşama geçişi sağlanacaktır.

Yaşanılan süreç içerisinde ve sonrasında, genç evlâtlarımıza büyük görev düşmektedir.

Büyüklerimize sunulacak her türlü hizmet, gösterilecek merhamet, saygı ve sevgi gençlerimizin aydınlık yarınlarını hazırlayacak en temel unsur olacaktır..Zira büyüklerin bulunduğu ortamda bereket ve huzur vardır…!

 

Tüm Büyüklerine sevgi ve saygılarımla….

Not: Bu Yazı konyaekspres.com Sitesinde Yayınlanmaktadır.

Trabzon’da emekliler isyanda… 65 yaş üstünün sokağa çıkması için bugün Trabzon Meydan Parkında basın açıklaması yapıldı.  Emekli-Sen tarafından yapılan basın açıklamasını Mustafa Gözaçar okudu.

61SAAT HABER SERVİSİ – Gözaçar, 21 Mart tarihinden bugüne sokağa çıkma yasağı 65 yaş üstü insanlar için devam ettiğini kaydederek, “65 yaş üstü emeklilerin / yaşlıların ‘evde kalmaları’ onları bir yere kadar pandemiden korurken, başta insanların rutin sağlık kontrolleri aksadığından pandamı dışında ki tüm sağlık sorunlarında artış yaşanacaktır. 
sokağa çıkma yasağı bu insanlar için hareketsizlik amımna gelmekte, hareketlik ise pek çok fiziksel ve zihinsel rahatsızlığa davetiye çıkarmaktadır. 
Covid 19’un en büyük risk grubunu oluşturan emekliler yaşlılar en temel haklarından dahi mahrum bırakılarak pek çok başka risk faktörüne açık hale getirilmiştir” dedi.  Gözaçar, sözlerine şu şekilde devam etti: “Kısıtlamaların belli bir yaş grubuna yönelik olmasının biz emekli / yaşlıları tüm gün dışarıda olması gereken, çalışan, okuyan yakınlarımızın taşıma riski olduğu virüstün korumayacaktır. Bütün topluma genelleştirilmemiş olan bir kısıtlamanın olumlu sonuçlar getirmesini beklemek rasyonel olmaktan çok uzaktır. 
65 yaş üstü bireylere yaşatılan bir hapis hayatıdır. Üstelik alınan kararla hayata geçirilen “yeni normalin” salgınla bilimsel bir mücadele anlamında bir temeli yoktur”  Uygulamaların son bulmasını istediklerini ifade eden Gözaçar, “65 yaş üstü bireyleri korumaktan uzak ve ötekileştirici bu uygulamaların bir an önce son bulmasını talep idiyoruz. Bir insan hakları ihlali boyutuna ulamış 65 yaş üstü sokağa çıkma yasağına karşı sesimizi yükseltiyoruz. 65 yaş üzerine özgürlük” diyerek sözlerini bitirdi.

Not: Bu Yazı 61saat.com/ Sitesinde Yayınlanmaktadır.

Gelişmiş ülkelerde, yasama organları ve idareci konumda olanlar, mutlaka insan psikolojisi konusunda ya bilgi sahibidirler ve gerekli eğitimi almışlardır veya psikolog danışmanları vardır. Yapacakları yasa ve yönetmeliklerde veya halka yönelik alacakları kararlarda mutlaka psikolojiden yararlanır ve insan psikolojisini göz önünde bulundururlar. İnsanları ve toplumu rencide edecek, zor durumlarda bırakacak ve gururlarını incitecek şekilde yasa çıkarmazlar. Zaten, psikolojik duruma uygun olmayan bir karar, yine insan psikolojisini önemseyen yetkililerin idareci olduğu Sivil Toplum Örgütlerinin bu görevlileri tarafından, kararı alanlar ikaz edilir ve düzeltmeleri istenir.

Gerek geri kalmış, gerekse gelişmekte olan ülkelerde, bürokratların böylesi bir insan psikolojisine önem vermeleri ise enderi nadirattandır. Alınan kararlar ve yasalarda öncelik, iktidardakilerin siyasi beklentileri olacağından, kararla ilgili olanların psikolojileri, karardan olacak etkilenmeleri pek fazla düşünülmez. Bu ülkelerde, Sivil Toplum Örgütlerinin yetkililerinin de insan psikolojisine ilişkin eğitimleri veya psikolog danışmanları yaygın olmadığı için, hemen ikaz etmeleri söz konusu olmaz. Ancak insanlar alınan bir karardan zarar görüp gururları incindikten sonra, yavaş yavaş ikaz mırıltıları çıkmaya başlar.

Halk arasında asırlardır şu iki özdeyiş vardır: “Beleş atın dişine (yularına, dizginine, yaşına) bakılmaz” ve “Bedava sirke baldan tatlıdır”. Bu özdeyişler, bedava malın, ilk andaki aldatıcı sevincini yansıtmakta, malın elde edilişinden sonra olabilecek insan ruhundaki olumsuz  gelişmelerden ise oldukça uzaktırlar.

65 yaş üstü insanlarımızı rahatsız eden 2 konu üzerinde duracağım. İlk konu 2014 yılında bu vatandaşların toplu taşıma araçlarından ücretsiz yararlanmaları oldu.

65 yaş üstü vatandaşlara ücretsiz seyahat hakkı tanıyan düzenlemenin usul ve esaslarını belirlemek üzere Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından hazırlanan Ücretsiz veya İndirimli Seyahat Kartları Yönetmeliği, 04 /Mart / 2014 tarih ve 28931 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe girdi.

Yönetmeliğe göre, 60-65 arasındakiler, şehir içi yolculuklarını ve şehirlerarası deniz ve demiryollarındaki seyahatlerini devlete ait vasıtalarda %50 indirimli yaparken, 65 yaş üstündekiler ise bu yolculuklarını tamamen ücretsiz yapmaya başladılar. İlk günler, “Cicim ayı” misali, bu insanlarımız, emeklilik veya yaşlılık aylıklarındaki yetersizlikleri sonucu, zaten kıt kanaat olan geçimleri nedeniyle sevindiler. Fakat uygulama başlayınca, bu sevinçleri kısa sürdü. Hani sevinci kursağında kaldı derler ya! Aynen öyle oldu. Çünkü zaman içinde, ücretsiz yolculuk yapılan herhangi bir vasıtada hem yaşlı kişiler, hem de özellikle özel halk otobüsleri şoför ve yetkilileri tarafından, bu uygulamaya ilişkin sakıncalar fark edilmeye ve çok üzücü olaylar da yaşanmaya başlandı. Yaşlı kişiler, diğer yolcular tarafından, anlamlı tebessümlerle karşılanmaya ve beleşçi gözüyle bakılır konuma düştürler. Bu gözle bakan diğer yolcular, “biz para vermişiz ve tabii ki oturmayı biz hak ediyoruz” düşüncesine kapılmaya başladılar. Bu düşüncede olan gençler bile, yaşlı teyze ve amcalara yer vermez oldular. Hatta, bastonlu bile olsa, bu davranışından vazgeçmeyen ve yaşlının gözüne baka baka bu saygısızlığına devam edip, bu saygısızlığını paraya değişenler çoğunluğu oluşturmaya başladı. Yakınlarımdan ve hastalarımdan duyduğum örnekler, gün geçtikçe artıyor ve çok üzülüyordum. Başlangıçta, özellikle gençlerin bu davranışını, saygının artık bittiğine yorumlayan yaşlılarımız, durumu anladıkça üzülmeye başladılar ve bu uygulamaya karşı kendileri de mırıldanmaya başladılar. Çünkü yaşlı olmayanlar, onların hem emekli maaşlarının yetersizliğini göz önüne almıyorlar, hem de onları zavallı, fırsatçı ve hatta dilenci gibi görüyorlardı. Bu yaklaşım ise, yaşlılarımızın gururunu incitmeye ve duygusal ağırlıklı karakteri olanlar, yukarıda saydığım davranışlara muhatap olmamak için, toplu taşıma araçlarına binmemeye başladılar. Ya yürümeyi veya zorla parasını vermeyi tercih eder oldular.

Konunun diğer gurur kırıcı yönü, özellikle halk otobüslerinin şoförlerinden oluyordu. Zaman zaman “bedavacılara yer verin gençler” diye seslenen, bindiği ön kapının hemen dibinde bekleyip, dizlerindeki ağrılar nedeniyle arkaya geçemeyen ve yine ön kapıdan inmeye çabalayan yaşlılara, eskisi gibi anlayış göstermeyen ve onları arka kapıya gitmeleri için zorlayan şoförlerin sayısı artmaya başladı. Daha önce, hastalığı nedeniyle,1-2 durak sonrasına parası ile binen yaşlıya hürmet ederek yaklaşan şoförler tarafından, bu şekilde kısa mesafe sonraki durakta inen yaşlıya,”Tabi, bedava buldunuz, bol bol biniyorsunuz” şeklinde taciz edici sözler de söylenir oldu.

Halbuki, yaşlı psikolojisi yanında, gençlerin de paraya dayanan  direnç gösterecekleri değerlendirilebilseydi, insanlar arasında oluşmuş olan bu etik değerler zedelenmeyecek ve yaşlıların itibarları zarar görmeyecekti. Hele hele, halk otobüslerine yapılan son zamanlardaki zamlar, bu hoş olmayan durumu daha da katlamış durumda.

Yapılacak şey, sadece 60 yaş üstündekiler için değil, tüm yaşlılar için %20-25 gibi bir ücret konmasıdır. Böyle bir değişiklik yapılırsa, son zamlara da gerek kalmayacaktır. “Ucuz mal, pahalıdır” misali, bu ücretsiz uygulama da, hem yaşılar, hem de vasıta sahipleri için pahalıya patlamış durumda. Toplumda kaosa yol açan bu yanlışın düzeltilmesi ümidi ile.

65 yaş üstü kişileri olumsuz duruma düşüren diğer konu ise Covid19 salgını önlemleri alınmaya başlayınca gündeme geldi. 12 Mart’tan itibaren 65 yaş üstü grupta virüsün çok daha ağır seyrettiği ve çabuk bulaştıkları ilan edilip sokağa çıkmaları yasaklanınca, toplum ve özellikle tehlikesi daha az diye açıklanan gençler tarafından ön yargı ile karşılanmaya başladılar. Halbuki açıkça ve sık sık tekrarlanmak üzere 65 yaş üstü grubun virüsten korunmaları gerektiği, bağışıklı sistemlerinin zayıflamış olacağı ve sırf bu nedenle sokağa çıkmalarının özellikle engellenmesi gerektiği vurgulanmalıydı. Genel yaklaşım hatasında olduğu gibi virüs taşıyanlar olmadıkları, toplumdan tecrit edilip evden çıkmalarının engellenmesinin onları virüsün zararından korumak amaçlı olduğu açık açık anlatılmalıydı.

65 yaş üstü insanlar potansiyel suçlu ve hastalıklı görülmekten oldukça rahatsızdırlar ve sanki virüsü taşıyan, hastalık bulaştıranlar olarak görülüp kendilerinden öcü gibi köşe bucak kaçınılmasından incinmektedirler. İnsanın yapısında alınganlık, gurura dikkat etme ve töhmet altında kalmamak için mücadele etme kişilik yapısı vardır ve bu duygu yaş ilerledikçe daha da artış gösterir. Bu nedenle idarecilerin ve sorumlu kişilerin insan psikolojisi ile özellikle yaşlı psikolojisini çok iyi bilmeleri ve konuşmalarında kelimelere çok dikkat etmeleri gerekir.

65 yaş üstü için tehlike oluşturmaya başlayan durum, 2.5 aydır evde tutulmaları olmaktadır. Bir Nörolog olarak endişem, bu grubun bu kadar uzun süren tecrit edilmesinin özellikle Diabet, KOAH, Kalp Hastalığı, Böbrek Hastalığı ve Hipertansiyon gibi hastalıkları olup bunlarda ağırlaşmaya bağlı olarak Demans, İnme, Parkinson ve Polinöropati gibi tabloların başlaması riskidir. Çünkü bu kişiler düzenli yaptırdıkları kontrollarından uzak kaldılar veya çoğu ertelemek durumunda kaldılar. Güneşlenememektedirler ve temiz havadan uzak kalmaktadırlar. Çocukları, torunları, diğer yakınlarından ve sosyal arkadaşlarından uzak kalmanın verdiği psikolojik etki ile yalnızlık, terk edilmişlik duygusunu da hissetmeye başladılar ve bazısında alınganlıklar, tahammülsüzlük, çabuk kızmalar, kırıcı olma, uykusuzluk veya çok uyuma gibi değişiklikler göstermeye başladılar.

Sayılan bu olumsuzluklar nedeniyle, 65 yaş üstüne yönelik Maske + Mesafe ve Ellerin temizliği yönünden eğitici medya programları, örnek uygulamalar ve virüs bulaşma şekilleri anlaşılır örneklerle anlatılıp ev dışında haftada en az 3 gün 2 şer saatten dolaşmaları, Güneş almaları ve temiz hava solunmaları sağlanmalıdır. HES ve Seyahat Belgeli ve Negatif PCR testli olmak üzere yakınına ve onu rahatlatacak yere gitmesine müsaade edilmeli ve 1 ay kalma müeyyidesi kaldırılmalıdır.

Bu arada salgından hastalananlar, yoğun bakım gerektirenler ve testleri düzenli yapmakta olan sağlık ekibinin görev titizliği beni oldukça gururlandırmış durumda. Hepsine en içten duygularımla şükranlarımı sunarım.

Not: Bu Yazı zanka.com.tr Sitesinde Yayınlanmaktadır.