Yeni koronavirüs nedeniyle açılışı ertelenen Göztepe Sosyal Hizmet ve Alzheimer Merkezinden, Kadıköy’de ikamet eden 1. ve 2. evre Alzheimer hastaları ücretsiz olarak yararlanabilecek.Kadıköy Belediyesi, Göztepe Mahallesinde yer alan 3 katlı tarihi bir binayı kiralayarak Sosyal Hizmet ve Alzheimer Merkezi olarak düzenledi. Pandemi nedeniyle açılışı ertelenen Alzheimer Merkezi, Kadıköy’de ikamet eden, hastalığın 1 veya 2’nci evresinde olan 100 Alzheimer hastasına hizmet verecek. Hastalarının tüm gün yararlanabilecekleri Alzheimer Merkezi’nde, ‘tıbbı bakım hizmeti’ yer almayacak.

SOSYAL HİZMET MERKEZİ ÇALIŞMALARINA BAŞLADI

Göztepe’deki binanın bir kısmı ise Sosyal Hizmet Merkezi olarak hizmet vermeye başladı. Merkezde sosyo-ekonomik ihtiyaç sahibi gruplara yönelik psiko-sosyal destek, sosyo-ekonomik destek, psikolojik danışmanlık, güçlendirme hizmeti veriliyor; atölye ve eğitim çalışmaları yapılıyor.

BAŞKAN ODABAŞI: HASTA VE HASTA YAKINLARININ YAŞAM KALİTESİ ARTACAK

Sosyal Hizmet ve Alzheimer Merkezine ilişkin bilgi veren Kadıköy Belediye Başkanı Şerdil Dara Odabaşı şöyle konuştu: ‘Kadıköy önemli oranda 65 yaş üstü yurttaşlarımızın yaşadığı bir ilçe. Biz de onların hayatlarını daha sağlıklı, mutlu ve verimli geçirmeleri için elimizden gelen çalışmaları yapıyor, onların önceliklerini gözetiyoruz. Pandemi süreci boyunca evlerinden çıkamayan, 65 yaş üstü bireylerin sıcak yemek, ilaç ve yiyecek alışverişi taleplerini karşıladık. Onların yüzündeki gülümseme ve huzur bizim çok kıymetli. Göztepe Alzheimer Merkezi ile Kadıköy’de ikamet eden, 100 Alzheimer hastasına hizmet vereceğiz. Merkezimiz sayesinde hastalar ve hasta yakınlarının hem yaşam kalitesi artacak hem de verimli zaman geçirecekler. Salgın nedeniyle açılışımızı ertelemiştik. Sosyal Hizmet Merkezimiz hizmet vermeye başladı. Alzheimer Merkezi de en kısa zamanda son düzenlemeleri yaparak hizmet vermeye başlayacak.’HEM AKTİVİTE HEM EGZERSİZ19 Mayıs ve Göztepe mahallelerinde bulunan Alzheimer Merkezlerinde hastaları yaşama bağlamak, günlük yaşam faaliyetlerini keyifli geçirmelerini sağlamak ve zihinsel rehabilitasyon çalışmaları ile hastalığın evre atlamasını geciktirmek amaçlanıyor. Göztepe Sosyal Hizmet ve Alzheimer Merkezinde, 19 Mayıs Alzheimer Merkezinde olduğu gibi, psikomotor becerilerin aktif kalması için zihinsel ve fiziksel aktivitelerin yer alması planlanıyor. Bunun yanı sıra germe-gevşeme egzersizleri, yürüyüş programları, top egzersizleri gibi egzersizlerle hastaların bedensel sağlıklarının da korunması amaçlanıyor.

İLK ALZHEIMER MERKEZİ, 2017 YILINDA 19 MAYIS MAHALLESİNDE AÇILMIŞTI

Kadıköy’de Alzheimer hastalarına ve hasta yakınlarına yönelik ilk hizmet 2017 yılında 19 Mayıs mahallesinde açılan ’19 Mayıs Alzheimer Merkezi ve Sosyal Yaşam Evi’ ile başladı. 80 kişilik hasta kapasitesine sahip olan merkezde, 1. ve 2. evrede bulunan hastalara yönelik hizmetin yanı sıra hasta yakınlarına da psikolojik destek ve çalışmalar yürütülüyor. Binanın ilk katında Alzheimer hastalarına hizmet verilirken, ikinci kat ‘Sosyal Yaşam Evi’ olarak kullanılıyor. Pandemi sürecinde hizmetlerine ara verilen 19 Mayıs Alzheimer Merkezi, kurulduğu günden bugüne kadar 350 hastaya hizmet verdi, seminer, atölye çalışmaları, psikolojik danışmanlık, destekleme programları ve etkinliklerle yaklaşık 3500 hasta yakınına dokundu.Alzheimer Merkezlerinden hizmet alabilmek için hastanın Alzheimer hastalığı olduğunu gösteren tıbbi belgesinin olması, Kadıköy’de ikamet etmesi ve hastalığın 1 veya 2’nci evresinde olması gerekiyor.

Not: Bu Yazı nelero.com Sitesinde Yayınlanmaktadır.

Alzheimer hastalığına yakalanan kişiler adım adım çevresinden ve kendisinden uzaklaşmaya başlar.

1. Plaklar

Beta-amiloidinler olarak bilinen protein çeşitli şekillere girerek beyin hücrelerine zarar verir. Alzheimerlı beyin hücrelerinin ölmesinde esas sebep olarak bu protein görülüyor.

2. Yumaklar

Ulaşım ve iç destek sistemine bağlanmış olan beyin hücreleri, besin ve diğer gerekli malzemeleri taşıyabilmek adına uzun uzantıları kullanır. Alzheimer bu taşıma işlemine zarar vererek beyin hücrelerinde anormal yumaklar oluşturur ve bu da beyin hücrelerinin ölümüne yol açar. Bu nedenler haricinde çeşitli risk faktörleri de bulunur.

3. Yaş

Not: Bu Yazı mynet.com Sitesinde Yayınlanmaktadır.

Türkiye’deki başlayan normalleşmeden 65 yaş üstü bireyler faydalanamıyor. Çoğu için sokağa çıkma kısıtlamaları geniş ölçüde devam ediyor. Hukukçular bunu hak ihlali olarak değerlendiriyor.

“Biz ölmedik, yaşıyoruz. Yaşadığımız için de ihtiyaçlarımız var”.

Bu sözler Ayşe Kulin’e ait. 79 yaşındaki yazar, 65 yaş üstüne getirilen sokağa çıkma yasaklarının bu kadar uzun olmasına böyle tepki gösteriyor.

Türkiye’de resmi olarak ilk COVID-19 vakasının açıkladığı 11 Mart tarihinden 10 gün sonra 65 yaş üstüne yönelik sokağa çıkma kısıtlaması getirildi. Ardından kademeli olarak önce 20 yaş artı ve ardından tüm toplum bu yasaklardan etkilendi. Vaka sayılarının düşüşe geçmesi üzerine ise 1 Haziran’dan itibaren normalleştirme adımları atıldı, ancak yaşlıların büyük bir bölümü hâlâ evde kalmak zorunda.

Temel hak ve özgürlükler sorunu

DW Türkçe’ye konuşan Kulin’e göre burada çok ciddi bir adeletsizlik söz konusu. Kulin duygularını, “Şunu çok iyi anlıyorum: Ben yaşlı bir vatandaş olarak seve seve bırakıyorum hastanedeki yerimi genç insanlara. Ben olsam, ben de önce gençleri kurtarırdım. Bizim zaten bir ayağımız çukura girmiş nasılsa, yakında bir gün gideceğiz. Gemiden ilk beni kurtarmayacaklar elbette ama başka ihtiyaçlarımı yerine getirebilmek için hafta içinde bir zamana ihtiyacım var” diye anlatıyor.

Sokağa çıkma yasaklarının temelinde COVID-19 hastalığı özelinde bu yaş grubunun daha riskli kabul edilmesi ve yaşam hakkının korunması gayesi  yatıyor olsa da kısıtlama aslında 65 yaş üstünün bir kısmı için kaldırıldı. İçişleri Bakanlığı’nın 28 Mayıs tarihli genelgesine göre SGK kaydı ve esnaf olduğunu belgeleyenler yine maske ve sosyal mesafe şartıyla işlerine gidip gelebilecek, toplu taşımayı kullanabilecekler.

Ancak ekonomik kaygılarla alınıp alınmadığı tartışılan bu karar, hukukçulara göre ciddi bir eşitsizlik doğuruyor.

Ölçülülük ve eşitlik ihlali mi?

Konuya ilişkin DW Türkçe’nin sorularını yanıtlayan İstanbul Barosu Başkan Yardımcısı Nazan Moroğlu, “Yaşam hakkının korunması ve onların temel hak ve özgürlüklerine getirilen kısıtlamalara bakacak olursak eğer, anayasa bir ölçüt koymuş. Diyor ki; hiçkimsenin temel hak ve özgürlükleri sınırlandırılamaz. Ancak savaş hali ya da salgın gibi olağanüstü durumlarda devlet önlemler alabilir. Yurttaşlar da buna uymak zorundadur. Ancak bunun bir ön koşulu ‘ölçülülük ilkesi’. Yani hem eşitlik ilkesini koruyacaksınız hem de durumun gerektirdiği önlemler dışında ölçülülüğü bozan tedbirler almayacaksınız. Alınan tedbirlere bakıldığında bu ölçülülük ve eşitlik ilkesi ihlal edilmiştir” diye konuşuyor.

En son 7 Nisan’da İzmir’den 68 yaşındaki bir avukat “temel hak ve özgürlüklere yönelik kısıtlamalar genelge değil kanunla alınır” diyerek İçişleri Bakanlığı’nın genelgesi aleyhinde Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yapmıştı. Moroğlu, bu kişilerin hak ihlallerinin giderilmesi için hukuki süreç başlatmaya yönelik çalışmaların hızlandığına da dikkat çekiyor.

“Yaşlı nüfus oldukça öfkeli”

Türkiye’deki yaşlı nüfus bazı Avrupa ülkelerine kıyasla daha az olsa toplam nüfus içerisinde büyük bir paydayı tutuyor. Türkiye İstatistik Kurumu’nun 2019 yılı verilerine göre Türkiye’de 7 milyon 550 bin 727 kişi 65 yaşın üstünde. Bunun toplam nüfus içindeki oranı yüzde 9 civarında.  Yaşlılarla çalışan sivil toplum kuruluşlarının gözlemleri, yasaklar sebebiyle bu yaş grubunda ciddi bir öfkenin oluştuğu yönünde.

DW Türkçe’ye konuşan Yaşlı Hakları Derneği’nden Gülüstü Salur’a göre salgında 65 yaş üstü üzerine düşeni yaptı. Şimdiyse bunun karşılığını alamamaktan şikayetçi. Salur, “Bu yoksunluğun sosyal hayattan yoksun olmanın eve kapalı kalmanın bedelini ödedikleri için çok gerçek bir tepki ve gerçek bir öfke bu. 65 yaş üstü grubu neden isyan eden bir grup olsun? Neden öfkesini bağıran bir gruba dönüşsün ki? Yani burada ‘durun, bekleyin, sabredin’ deniyor. Ama zaten onlar da mantıklı buldukları her şeye sabrettiler ve katkıda bulundular. Bunu unutmamamız gerekiyor. Bugün söylenen maske gibi sosyal mesafeyi koruma gibi kurallara en iyi uyacaklar da onlar zaten” değerlendirmesini yapıyor.

Yazar Ayşe Kulin de 65 yaş üstü bir birey olarak yasaklara bu zamana kadar son derece saygılı bir şekilde davrandığının altını çizerek “Bakın işyeri olanlara yasak kalktı. Burada para kazanmak birdenbire sağlıktan daha önemli oluyor. Bunu büyük bir haksızlık olarak  görüyorum. Ona izin veriyorsan bana da ver” diye sitem ediyor.  Kulin, 65 yaş üstü için sokağa çıkmanın ne anlama geldiğini ise şöyle anlatıyor:

“Artık çoğumuz için sabredilemez bir noktaya geldi. Benim kuşağım alışık değil işlerini internetten yapmaya. Manava gidip sebzemizi kendimiz seçmeyi seviyoruz, banka işlerimizi şubede halledebiliyoruz. Ben şahsen yapamıyorum. Tamam bir ay iki ay bekliyorsunuz ama artık bana yarım gün de olsa bir saat vermeleri lazım. Çünkü bizlerin de hayata karışma hakkım var haftada bir saat dahi olsa.”

Not: Bu Yazı dw.com Sitesinde Yayınlanmaktadır.

Bir pandemi gösterdi “soysal izolasyon” kavramını ve önemini herkese. Neydi burada sözü edilen? Bireylerin birbiri ile temas ederek farkında olmadan üzerlerinde taşıdıkları bir diğerine taşımalarını engellemekti. Böylelikle virüsün yayılımı engellenerek sınırlanması, sınırlı alanda bağışıklık yanıtı gelişimi, hasta olan baş edilebilir sayıdaki insanın nitelikli sağlık hizmeti alması ve nihayetinde sorunun en az zayiatla çözülmesi idi beklenen. Nitekim belirli bir oranın üzerinde bağışıklık yanıtı geliştiğinde hayat kademeli olarak normale dönecekti başlangıç senaryosunda. Oysa ki ülkemizde öncelikli olarak 65 yaş üstü kesim için uygulandı bu karar. Bahsi geçen virüsün öncelikli öldürücü olma riski altında oldukları düşünüldüğünde bu çok ta doğru bir karar aslında.

Öte yandan 65 yaş üstü kesim uzayan insan ömrü ve değişen sosyal normlarla birlikte sosyal izolasyonla birlikte “fiziksel ve zihinsel izolasyon” tehlikesi de taşıyor muydu? Ortada bu denli hayati bir tehlike varken pek çok kimse bu detayla ilgilenemedi elbette. İşimiz gereği biz ilgilendik ve bu süreçteki gözlemlerim bana şunları öğretti;

• Öncelikli olarak insanlar hangi yaşta olursa olsun direkt ya da dolaylı olarak “yaşlı” ya da “düşkün” kelimesini duymak istemiyor.
• Evde izole olsalar da bu kesim üretmek, ihtiyaç duyulmak ve hayatın içinde var olmak istiyor. Öncesinde var oldukları, emek verdikleri aileleri, sosyal grupları ve yetkililer tarafından “samimi” bir şekilde aranmak, sorulmak ve saygı görmek istiyorlar.
• Yeni çözümler bulmak konusunda düşündüğümüzden daha iyiler. Pek çoğu hemen evde ekmek yapmak, yeni el becerileri üretmek, sosyal dayanışma grupları bulmak gibi üretimlere çoktan geçtiler.
• Bir grup hala hizmet sektöründe bil fiil çalışıyor. Eşine, kardeşine, torununa, evladına vb. birine bakıyor fiziken veya ruhen. Bu onun işe yaram duygusunu besleyerek bağışıklık yanıtını güçlendirdiği gibi “bana bir şey olursa?” sorusunun “öteki” şahıstaki etkisi hakkında kendisi için olduğundan daha fazla endişe etmesine vesile oluyor. Ve öteki için de çözümler üretmesi gerekiyor yeni yaşam düzeninde.
• Bir grup erken evre demans hastası. Bu kişiler için fiziksel, zihinsel ve sosyal açıdan aktif yaşam hayati önem taşıyor. Tam da bu nedenle akıllı telefonlar veya medya kanalları üzerinden bu yönlerde geliştirici yayınlar yapılması gerekiyor. Bizim derneğin (Mersin Alzheimer Derneği) sosyal medya kanallarından aktif yaşam gruplarımız ilk günden beri yayın yapıyor ve gördüğümüz ilgi, yapılan paylaşımlar olağanüstü. Yani ekilen tohumlar ziyadesiyle güzel biçiliyor toplum tarlasından.
• Bir grup ise orta veya ileri evre demans hastası. İşte orada büyük sıkıntılar var. Zira öncesinde hasta veya bire bir bakım veren yakını gün içinde birkaç saat dahi olsa birbirinden ayrılıyordu, şu veya bu yöntemle. Alzheimer derneğinin gündüz bakım merkezi vardı örneğin. Bu hem hastaya hem de yakınına büyük konfor sağlıyordu. Oysaki haftalardır bu insanlar bir evin içinde tıkılıp kaldı. Hasta hastalığı gereği bir türlü anlayamıyor neden evden çıkamadığını? Hastaya bakım veren ise bir yandan işin ağrı yükü ile uğraşırken bir yandan da onarılamayan ruhsal ve bedensel yaraları içinde yeterince derman olamıyor hastasına. Çok bilinmeyenli bir denklem adeta bu durum. Süreç uzarsa bu evlerden birden fazla hasta çıkacak ve pandemi kuralları çerçevesinde derman hayli sınırlı. Uzaktan erişimli hasta yakını desteği atılabilecek en akıllıca adım, kısmen de sağlıksosyal destek ekibi ziyaretleri. Umarım yetkililer bu gerçeği görür ve gerekeni yapar.

Evde kalırken, yaşamın içinde kalacağınız günler ve yarınlar dileğiyle…

Not: Bu Yazı aynurozge.com Sitesinde Yayınlanmaktadır.

Hacettepe Üniversitesi İletişim Fakültesi’nde 2018-2019 eğitim öğretim döneminde İLT 648 Yeni Medya Çalışmaları adlı yüksek lisans dersi kapsamında, dersi alan araştırmacılarla birlikte dersin odağına Türkiye’de dijital eşitsizlik, iletişim teknolojileri, medya ve yeni medya ekosisteminde kuşaklar ve yaşlanma konusunu odağa aldık.

Not: Bu Yazı youtube.com Sitesinde Yayınlanmaktadır.

Not: Bu Yazı Gazete Kadıköy  Gazetesinde 06.03.2020 tarihinde 12. sayfasında yayınlanmaktadır.

Türkiye’de yaşlanma konusuna ve yaşlılara yönelik her bir çalışma heyecanlandırıyor beni. Uzun yıllar “Yaşlılığa dair yapılacak çok şey var: Hemen şimdi” dedik ama sesimiz pek gür çıkmadı herhalde.

Elimdeki çok güzel kotarılmış ve anlamlı sonuçlara ulaşılmış çalışmanın,  “Türkiye’de Yaşlılık Tahayyülleri ve Pratikleri Araştırması”nın kitabı da heyecanlandırdı beni.

Bireysel emeklilik ve hayat sigortası alanlarında hizmet veren AvivaSA’nınkatkısıyla Yaşama Dair Vakıf: Her Yaşta Dolu Dolu Yaşa (YADA) çalışmasıyla gerçekleşen araştırmanın kitabı.

Kitabın önsözünde “Türkiye’deki orta yaş ve yaşlı nüfusun yaşlılığı nasıl tarif ettiği ve nasıl tahayyül ettiği gibi sorularla yaşlılık algısını ortaya koymayı, yaşlılık tecrübeleri, planları, yatırımları, potansiyelleri ve gündelik yaşam tecrübeleri gibi konulara odaklanarak olgusal durumu saptamayı hedefledik” diyor AvivaSA CEO’su Fırat Kuruca.

“Büyük ikramiyenin çıkabileceğini düşünüyoruz da yaşlanmayı pek düşünmüyoruz. Oysa birinde ihtimal milyonda bir, diğerinde yüzde yüz…”

“Türkiye’de Yaşlılık Tahayyülleri ve Pratikleri Araştırması”nda; masabaşı çalışması, bulanık bilişsel haritalama & derinlemesine görüşmeler, niceliksel yüz yüze görüşmeler (anket) teknikleri bir arada kullanılmış. Anketler; 12 bölge/ şehirde, 35-49 yaş aralığında 767, 50-64 yaş aralığında 518 ve 65 yaş ve üzeri yaş aralığında 1101 olmak üzere toplam 2400 kişiyle yapılmış. Ankete katılanların 1212’si kadın, 1174’ü erkek olup, eğitim düzeyleri ise lisans ve üstü % 16, lise ve yüksek okul %37, lise altı %47’dir. Bulanık bilişsel haritalama kapsamında 18 yaş üstü 30’ u erkek 29’u kadın toplam 59 birey (lisans ve üstü 19, lise ve dengi 18, ilk öğretim 22 kişi) analiz edilmiş.

Kitapta “Yönetici özeti”nde; Türkiye’nin bireysel ve toplumsal olarak yaşlanmaya hazır olmadığı, demografik dönüşüme hazırlıksız yakalandığı, Türkiye’de insanların uzun zaman sonra yaşlanacaklarını düşündüğü, yaşlanmanın değişimlere ayak uydurulması gereken bir süreç olduğunu ve yatırım yapılması gerektiğinin unutulduğu, istenmediği için ötelenen yaşlılık fikrinin yaşlı kavramı ve ilgili negatif algılarla beslendiği vurgulanıyor.

Türkiye yaşlanmaya hazır değil: “hele bir gelsin bakarız”

•             Yaşlanma fikri kaygı yaratıyor ancak üzerine düşünmek ve bilgilenmek için harekete geçilmiyor (kaçış). •             Herkes emekli olmak istiyor, ama emeklilik sonrasına dair tahayyülleri sınırlı. •             Yaşla birlikte emekli olma fikri endişe yaratıyor ( özellikle orta yaşta ve çocuklu olanların geçim sıkıntısı yaşama endişesi) •             Emekliliğin getirisi ‘daha fazla vakit’te yapılan aktivite ve ilgi alanları sınırlı. ( Ertelenen planlar gerçekleşmiyor.) •             Refah seviyesi düşük olduğundan yaşlı nüfus emeklilik planı yapmıyor. •             Yaşlanma hali ve aktivitelerin kısmen farklılaşması beklense de, durum kanıksandığından değiştirmeye çalışılmıyor. •             Türkiye’de yaşlı ve yaşlanma algısı negatif: “bizden geçmiş” •             Yaşlanma algısının negatifliği yaşlanma sürecine ve yaşlıların günlük yaşamına yansıyor. Yaşlılar evde yaşıyor, sosyal hayata daha az katılıyor. •             Yaşlı kadınlar negatif yaşlılık algısını, baskın toplumsal cinsiyet rollerinin etkisiyle daha çok hissediyor. •             Yaşlılar da yaşlılara yönelik negatif algıyı paylaşıyor. •             Yaşlıların kendilerinden sorumlu olması beklenmiyor, •             Yaşlılar aile ve devlet bakımına bağımlı bireyler olarak görülüyor. •             Başkalarına bağımlı olma fikri tüm yaş gruplarında korku yaratıyor. Fırsat verilse de 65 yaş üstü bireylerin eskisi kadar üretken olamayacağı düşünülüyor.

Yaşlılığın ve yaşlanmanın arka planında ne var?

Araştırmanın giriş bölümünde; yaşlılık ve yaşlanmanın küresel bir sorun olmadığı, bir toplumun refah düzeyinin artmadan yaşlanmasının sorun olduğu, dünyada yaşlılık oranı en yüksek toplumların refah seviyesinin de yüksek olduğu, örneğin Japonya’nın en yüksek yaşlı nüfusa sahip olmasına karşın en yüksek refaha sahip olduğu,  özetle gelişmiş ülkelerin tamamının yaşlı, gelişmekte olanların yaşlanan, yoksul ülkelerin ise dünyanın en genç toplumları olduğu vurgulanıyor.

21.yüzyılın Türkiye’si: zenginleşemeden yaşlı toplumu

Demografik dönüşüm sürecindeki Türkiye’de;  hızla düşen doğum oranları, azalan ölüm oranları ve göç dinamiklerinin Türkiye’nin –artık- yaşlı bir toplum olduğunu gösterdiği, doğumda beklenen yaşam süresinin arttığı, kırdan kente ve gelişmekte olan bölge/ülkelerden gelişen bölge /ülkelere göçün nüfus yapısını değiştirdiği, genç nüfusun gelişmiş bölgelere doğru hareketliliği nedeniyle kırsalda yaşlıların kaldığı, refah düzeyi yüksek bölgelerde sağlık- eğitim- güvenlik hizmetlerine yaygın erişimin insanların daha uzun yaşamasına yol açtığı araştırma vurgulanıyor.

Araştırmadan…

Türkiye’de yaşlanmaya dair… Yaşlılık tanımı zamana, kültüre, bağlama, deneyime, koşullara göre farklılık gösteriyor. Türkiye’de 60-65 yaş olarak kabul görüyor. Yaşlanma basitçe biyolojik olarak tanımlanamayacak kadar bireye özgü, yaşamın birçok açıdan değişimine işaret eden çok katmanlı, benzersiz bir süreç.  Kültüre özgü de farklı anlamları var. Yaşlılık ne zaman başlar? Doğal ve kaçınılmaz bir süreç olan yaşlılık ve yaşlanmaya ilişkin görüş, tavır ve tutumlar farklı. Bu sürecin başlangıcı zamana ve kültüre göre değişiyor. Yaşlanma zamanla ortaya çıkan fiziksel, psikolojik ve sosyal bir değişim. Yaşlı toplum: Toplam nüfusun içinde 65 yaşından büyük kişilerin oranı %7’yi aşmış toplum. Çok yaşlı toplum: Toplam nüfusun içinde 65 yaşından büyük kişilerin oranı %10’u aşmış toplum. Türkiye yaşlı toplum. 2018 TÜİK verilerine göre 65 yaş nüfusun toplam nüfusa oranı %8.8.  Projeksiyonlara göre 2023’de nüfusun % 10 u, 2060’da %20 si yaşlı olacak. Türkiye’nin yaşlanma hızı: Bir toplumda yaşlı nüfusunun iki katına çıkması için gereken süre. Fransa’da yaşlı nüfus oranının %7’den 14’e yükselmesi 114 yılda gerçekleşmiş, Türkiye’nin 15 yılda tamamlayacağı tahmin ediliyor. Türkiye’de doğumda beklenen yaşam süresi son 50 yıldır hızla artıyor. Türkiye ortalama yaşam süresi:  78 yıl (erkek: 75.3,  kadın 80.7)  Avrupa  ortalaması: 80.6 yıl ( erkek: 77.9, kadın 83.3)

Türkiye ortanca yaş: Toplumda yaşayan tüm bireylerin yaşları küçükten büyüğe doğru sıralandığında ortada kalan yaş;  1935’de 21.2, 2018’de 32 yıl. (sadece 2000-2018 arası bile 8 yıl artmış.

Türkiye demografik dönüşüm sürecinde. 2040’da yaşlıların sayısı çocukların sayısından daha fazla olacak.

Türkiye’de yaşlanma gündemini belirleyebilecek, önümüzdeki 10-15 yıl için gerekli bilgileri üretebilecek bir araştırma ihtiyacı var.

Türkiye’de eşitsiz yaşlanma: gelecekten gelen alarm

Araştırmada gelire dayalı eşitsizliklerin basitçe gelir dağılımına ilişkin bulgularla sınırlı olmadığı,  Türkiye’nin eşitsiz yaşlanma sürecinde olacağı önümüzdeki 30 yılda temel alanlarda riskler bulunduğu belirtiliyor ve ardından 10 haneden 4’ünde fiziksel sorunlar, 10 haneden 4’ünde ısınma sorunu, 10 haneden 7’sinin borcu olduğu,  10 haneden 7’sinin yılda bir hafta tatil yapamadığı gibi veriler paylaşılıyor

Yaş, toplumsal cinsiyet ve sınıf temelinde çeşitlenen eşitsiz yaşlanma göstergeleri olan yoksulluk ve kötü yaşam koşullarının diğer göstergeleri de tetiklediği, kuşaklararası çatışmaya yol açarak dayanışmayı engellediğini, kuşaklararasında yatay eşitsizlik de olduğu, ölüm, hastalıklar, engellilik ve psiko-sosyal sorunların  –özellikle çocuk ve yaşlı-  yoksullar arasında arttığı, aile yapısı ve hane halkı bileşiminin değiştiği, yaşlıların eğitim ve gelir düzeyleri ile istihdam olanakları ve sağlık durumlarının daha düşük olduğu da araştırma da ayrıca vurgulanıyor.

Türkiye –niye- yaşlanmaya hazır değil…

•             Çünkü yaşlı nüfusun refah ve eğitim düzeyi düşük, •             ileri yaş nüfusunun gelir ve eğitim düzeyi oldukça düşük, •             toplumda ekonomik dalgalanmaların etkisiyle diğer yaş grupları gibi yaşlılar da gelecekten umutsuz ve karamsar, •             65 yaş üstü grupta, bugünkü maddi durumunun 10 yıl öncesine göre daha kötü olduğunu düşünenlerin sayısı daha fazla, •             katılımcı diğer gruplar gibi 65 yaş üstü grup da ekonomiden etkilendiğini yani geçen yıla göre harcamaların artıp birikimlerinin azaldığını belirtse de  şükretme kültürünün etkisiyle durumlarına daha iyimser yaklaşıyor, •             tüm yaş gruplarında finansal yatırım araçları kullanım oranları düşük, •             gelir düşüklüğü ve az tüketme alışkanlığı nedeniyle giyim alışverişi sıklığı yaşla birlikte düşüyor, •             seyahat etme sıklığı da düşüyor, •             ev eşyası tüketimi diğer gruplara benziyor, •             65 yaş üstü grubun %20’si otomobil sahibi ve genellikle erkekler kullanıyor.

Araştırma bulguları: emeklilikten ne umuluyor ne bulunuyor?

Toplam nüfusun %33’ünün emekli olduğu ülkemizde bu araştırma ile yaşlanmayla ilgili tek hedef/planın emeklilik olduğu, herkes hızla emekli olmak istese de endişeleri olduğu ancak bu endişelerin ne olduğuna dair algılarının düşük olduğu, emeklilikte geçim planlarının sırasıyla SGK, eşten destek, devletten yaşlı aylığı, varlıktan gelen gelir, özel emeklilik, çocuk/aile üyelerinden destek, finansal ve olmayan varlıklardan satış olduğu, emekli olabilecek yaştakilerin yarısının ‘emekli olunca zaman geçirmekte zorlanmam’, 65 yaş üstündekilerin % 38’inin ‘zorlanırım’  dediğini, erkeklerin daha çok zorlanacağını düşündüğü, orta yaştakilerde yaşlanma nosyonunun zayıf iken 65 yaş üstündekilerin yalnızlık ve kendini değersiz hissetme eğilimlerinin yüksek olduğu saptanmış.

Toplum, kendini yaşlanmaya hazır hissetmiyor.

Toplum, yaşlanmayı düşünmeyip doğal akışına terk ediyor.

Toplumda, –ancak- yaşlı sayılmaya başlanınca yaşlanma gündeme alınıyor.

Toplumda ve medya analizlerinde yaşlılık dönemi hastalık, engellilik, kırılganlık ve yoksulluk vb. sorunlarla yansıtıldığından yaşlanma korkulacak hal alıyor.

Türkiye’de yaşlılık ve yaşlı algısı zayıf

Yaşla birlikte hanede yalnız yaşama oranının arttığı, 65 yaş üstündekilerin yüzde 11’inin yalnız yaşadığı, yüzde 44[ŞD1] ’ünün yakınlarıyla yaşadığı, yaşlandıkça evde geçirdikleri sürenin arttığı, bu yaş grubunun yüzde 67’sinin nadiren dışarı çıktığı, çıkanların yüzde 30’unun günün yarısını evde geçirdiği, yaş arttıkça arkadaşlar tarafından ziyaret edilmenin azalıp çocuk ve torunların öne çıktığı, çocuklara yakın mesafede yaşama eğiliminin arttığı, ebeveynlerin her yaştaki çocuklarına maddi destek vermeyi sürdürdüğü, çocuklardan ebeveynlere giden maddi katkının daha az olduğu, çamaşır-bulaşık gibi ev işlerini çoğunlukla kadınların yaptığını, erkeklerin yaşı arttıkça ev işlerine katkısı arttığını ve en çok çöp attıkları ve fatura yatırdığına ilişkin veriler elde edilmiş.

Yaş arttıkça;

**  ev dışı işleri bizzat yapmak azalıyor, **  hareketlilik ve seyahat azalıyor, en çok memleketini ziyaret ediliyor, düşük oranda da deniz tatili, yurt içi-dışı turlara katılım yapılıyor, **  çarşı/ pazar ve park/ yeşil alanlarda buluşma oranı artıyor, ** erkekler en çok kahvehanede, kadınlar komşu evlerinde vakit geçiriyor, kadınlar en çok yakınlarına ev ziyareti yapıyor, **  televizyon izleme oranı ile izleme süresi artıyor, kadınlar daha çok izliyor, **  aileyle sohbet süresi farklılaşıyor, **  internette geçirilen süre azalıyor, ** bilgisayarı olanların oranı düşüyor, ** akıllı telefon kullanma eğilimi artıyor, ** sosyal medya kullanımı düşüyor, ** Facebook ve Whatsapp’tan vazgeçmiyorlar, Facebook üyeliği daha düşük ama kullanımı yüksek, İnstagram  ve Twitter üyelik sayısı azalıyor, ** internette işlem yapma oranı azalıyor, ** internet en çok hastane vb. randevu almak için en az banka işlemleri için kullanılıyor.

 “Yüzündeki çizgilerinle

Saçındaki beyazlarla

Benim için eskisinden daha güzelsin,

bırak varsın geçsin yıllar

Bitsin artık bu korkular

          Her yaşın ayrı bir güzelliği var”

 Ajda Pekkan söylüyor

Söz-Müzik: Fikret Şeneş- Garo Mafyan

Yaş arttıkça;

** beden kitle indeksi de arttığından yaşla birlikte arttığı için yüzde 62’si fazla kilolu ya da obez, ** fiziksel aktivite veya spor yapma oranları düşüyor, mesela 65 yaş üstündekilerin yüzde hiç 48’i spor/aktivite yapmıyor, **  kişisel özen ( beslenme, giyim-kuşam, sağlık, kişisel bakım ve temizlik yüzde otuz civarında) artıyor. ** en başta tuz ve şeker tüketimi azalıyor, ** sebze, peynir-yoğurt, meyve, beyaz-kırmızı et ve balığın hiç tüketilmeme oranı azalıyor. ** tansiyon, şeker, kolesterol, romatizma ve kalp gibi kronik rahatsızlıklar artıyor, ** hiç cinsel ilişkiye girmeyenlerin sayısı artıyor. ( Bu oran 50-64 yaş grubu için yüzde 25, 65 yaş üstündekiler için yüzde 61. İlişkide bulunanların çoğu erkek. ) ** cinsel hayatın ortalama 61 yaşında bittiğine ilişkin düşünce değişmiyor, ** kadınlar cinsel hayatlarının düşünülen yaştan daha erken, erkekler de daha geç biteceğine ilişkin düşünce değişmiyor. “ 50-64 ila 65 yaş üstü grupta “10 yıl önceki cinsel istek düzeyim, şimdikinden daha yüksekti,”  diyenlerin oranı aynı: yüzde 65.

Yaşlanma ve yaşlı algısı negatif

Araştırmada katılımcılara açık uçlu olarak yaşlanma kelimesinin çağrıştırdığı kavramlar sorulmuş. Yanıtlar: hastalık, fiziksel değişimler, sağlık sorunları, ölüm, biyolojik kayıplar, sosyal durum, ekonomik zorluklar, yalnızlık, torun, boş zaman, hareket kısıtlılığı, Alzheimer, güçsüzlük, huzur, maneviyata yönelme, depresyon, mutsuzluk, zorlanma duygusallık, huzurevi deneyim aile, asabiyet yaşlanma, kaygı stres, yaşam mutluluk değersizlik hissi, ilaç dinlenme gençlik, unutkanlık olgunluk, zaman, geçmiş, menapoz, saygı, rahat yaşam,   başkasına bağımlılık, yorgunluk, statü, güvensizlik, iş yapmamak, düşkünlük çaresizlik sakinlik ihtiyarlık, ilgi, dede, yardım, huzursuzluk, gelecek… Yaşlı kelimesinin çağrışımları da yaşlanma kelimesine verilen çoğu negatif çağrışımlarla benzer.

Tüm katılımcıların;

** yüzde 52’sinin yaşlanma algısı ile yaşlı algısı negatif, **  yüzde 25’inin yaşlanma algısı, yüzde 27’sinin yaşlı algısı pozitif, **  yüzde 23’ünün yaşlanma, yüzde 21’inin yaşlı algısı nötr. ** birisine ‘yaşlanmış artık’ dediği yaş:  ortalama 64. ** birisine artık genç demediği yaş: ortalama 52. Resmi yaş tanımı, toplumun yaşlı algısını belirliyor.

Araştırma kapsamında, ‘bulanık bilişsel haritalar’ ile yaşlı algılarını kuran güçlü negatif zihniyet ağları ortaya çıkarılmış. Çalışmanın bu ilginç bölümü ayrı başka bir yazı konusu olmayı hak ediyor.

“İnsan hiçbir zaman büsbütün yalnız değildir dünyada. En kötü durumda, bir çocuğu, bir delikanlıyı ve zamanla olgun bir adamı, yani kendisinin eski halini bulur yanında.” Cesare Pavese, “Yaşama Uğraşı”

“Türkiye’de Yaşlılık Tahayyülleri ve Yaşlılık Praktikleri Araştırması”nın Türkiye’deki orta yaş ve yaşlı nüfusun yaşlılığı nasıl tarif ettiği ve nasıl tahayyül ettiği, yaşlılık algısı,  yaşlılık tecrübeleri, planları, yatırımları, potansiyelleri ve gündelik yaşam tecrübeleri gibi olgusal durumları saptayarak başlangıçtaki hedefine ulaştığı aşikar.

Eşitsiz bir toplum, daha güvensiz yurttaşlar demek… Eşitsiz yaşlanan Türkiye’nin güvensiz yurttaşları olan yaşlılara ve yaşlılığa dair yapılacak çok şey var: Hemen şimdi üstelik. (ŞD/AS)