Not: Bu Yazı Dokuz Sütun Gazetesinde 20.02.2020 tarihinde 13. sayfasında yayınlanmaktadır.

Not: Bu Yazı Şehir (Bursa) Gazetesinde 17.02.2020 tarihinde 7. sayfasında yayınlanmaktadır.

Onlar geride bıraktığı yaşantı ve yılları hatırlayamadığı, özlemin tadını unuttuğu, hayal gücünü yitirdiği, değişiklik ve yeniliklerden ürktüğü, sıkça hayrete düştüğü, acıktığını ya da doyduğunu bilemediği, hüznü kadrolu, coşkuyu geçici kıldığı, yıllardır tuttuğu  ‘hayat muhasebe defteri’ni yitirdiği, ‘mis kokan yalnızlığının zindanı’na gömüldüğü gibi ne denli sevildiğini de -çoğu kez- bilemez.

Onlar evin içinde yolunu şaşırdığı, kaşık diyemediği,  çevresinde olup-biten her türlü ses ve hareketten etkilendiği, akşamın alacasında huzursuzlandığı, ilaç içmeyi sevmediği, yeni bir koltuğa ya da yeni bir bakıcıya alışamadığı, her türlü tehlikeden habersiz olduğu, kendi dünyasından dışarı çıktığında ürktüğü gibi –çoğu kez- doğurduğu çocuğunu da tanı(ya)maz.

Onlar eskiden beri tanıyıp sevdiği insanlara –bile- düşmanca tavır geliştirdiği,  küfrettiği, kaba güç kullandığı, ‘Kızma; Bir kez daha sorarsam yüzüme tükür olur mu?” dediği, sıkça fırtına öncesi sessizliğe gömüldüğü gibi huzurevi çalışanlarına zaten odasındayken defalarca  “beni odama götürün” diyerek insanın sabır sınırlarını zorladıklarının farkında ol(a)mazlar.

Onlar ‘mavi’nin renk, ‘şahin’in hayvan, ‘lale’nin çiçek olduğunu bilemediği, insan sıcağını sevdiği gibi kaydettiği bilgileri de geri çağır(a)mazlar…

Çünkü onlar Alzheimer (ALZ) hastası.

Ben onları huzurevinde çalıştığım zamanlarda tanıdım.

Onlar kocaman bir evde akranlarıyla birlikte kocaman bir ailenin içinde yaşıyordu. Ve onlar ailenin korunması ve kollanması gereken, bazen isyankar, bazen munis olan sevimli ve kırılgan küçük çocuklarıydı.

Ve her geçen gün aile içindeki sayıları artıyordu, toplumdaki artışa koşut.

Hayatın içinde öğrendik ki; ALZ. yavaş başlayıp, sinsice ilerliyor. Erken evrede başlayan bellek bozukluğunu, cümle yapısındaki bozulmalar, anlama güçlüğü izliyor ve nihayetinde zaman-mekan kavramı tümüyle kayboluyor.

Lisan sorunlarına, görsel-uzaysal işlev bozukluklarına, yargılama-hesaplama bozukluğuna, el becerisi kayıplarına, günlük yaşam aktivitelerinde azalmaya, davranış değişikliklerine yol açan hastalık ilerledikçe ajitasyonun arttığını da hayatın içinde öğrendik.

ALZ Derneği Mersin Şubesi’nce * “Unutsalar da Artık Unutulmayacaklar’ sloganıyla; “ALZ hastaları ve yakınları arasındaki dayanışmanın desteklemek, kişilerin haberdarlık düzeyini artıracak çok-disiplinli özel bir eğitim programı ile hastalara daha bilinçli yaklaşımın temin edilmesi ve ülke çapında özgün stratejilerin geliştirilmesi için uygun bir alt yapı hazırlamak” amacıyla 6-12 Ekim 2008 tarihleri arasında Silifke-Kapızlı Akdeniz İhracatçılar Birliği (AKİB) Tesislerinde gerçekleştirilen ve danışman olarak katıldığım 1. ALZ. Eğitim Kampı’nda da insanı hayatın içinde kıran ve kurutan bu  hastalığa ilişkin çok şey öğrendim.

İkinci gün dahil olup, altıncı gün ayrıldığım yedi gün süreli -dahiyane bir fikir olduğunu düşündüğüm- kampta eğitim programı, organizasyon ve kampa katılanlar şahaneydi.

Hasta yakınlarına yönelik eğitim programda danışmanların verdiği her türlü bilgiden hayatın içinde çok yararlanacağım ama ben en çok ‘yetişkin çocuk’ olan annesini korumaya çalışan  ‘eski çocuk’ Makbule Abalı ve eşine anne olan Necla Bal’ın –‘hayat dersi mi?’ demeli- aktardıklarından ve kendileri için keşif gezileri, sohbetler, sabah sporu-yoga, film gösterimleri, turnuvalar, resim – ebru gibi etkinlikler düzenlenen ve kampa katılmaktan duydukları mutluluğu çoğu kez gözleriyle anlatan ‘yeniden’ çocuk olanlarla birlikteyken çok şey  öğrendim.

Eşine anne/baba olanlarla, gönüllülerle, eğitim danışmanlarıyla,  kamp çalışanlarıyla ve yeniden çocuk olanlarla kocaman bir aile olduğumuz kamp sürecinde yaşadıklarımı(zı),  tanık olduklarımızı, öğrendiklerimizi yazıya dökmek çok güç.

Sıkça güldüğüm ve hüzünlendiğim, söylenen şarkılara eşlik ettiğim kampta ‘artı’ ilgi, sevgi ve şefkatin nelere kadir olduğunu, akran eğitimi ve dayanışmasının etkililiğini  defalarca gözlediğim için, insanın gözlerinin –gerçekten- kalbinin aynası olduğuna ve gözlerin sözlerden daha etkili olduğuna  defalarca- tanık olduğum için bu kamp günlerini unutamayacağım.

Hasta yakınları Ali Beyi, Semra Hanımı, Erdoğan Amcalar ile onların çocuğu Edibe Hanımı, Latife Teyzeyi, Ayhan Teyzeyi, Mari Hanımı ve İlhan Teyzelerle  Hidayet Amcayı ve Mehmet Amcaları unutamayacağım gibi tümünün gözlerindeki donuk ifadenin ışıl ışıl bir ifadeye dönüşmesi sürecinde yaşanan hiç bir şeyi  unut(a)mayacağımı biliyorum.

Gitar eşliğinde ‘senede bir gün’ şarkısı söylenirken eşiyle birlikte dansa kalkan Ali Beyin “Kaç yıl oldu birlikte dans etmeyeli” deyişini, Edibe Hanımın da bana biberli ekmek yapmamak için bulduğu tüm bahaneler tükenince “Valla ben de para yok” deyişini, dizdiğimiz boncuklardan yaptığımız kolyeler için düzenlediğimiz takı merasimlerini, oğlan evi adına kolye taktığımız Latife Teyzenin bileğindeki boncuk bileziği gördüğümde “kız evinden” deyişini, İlhan Teyzenin beni “görümcem” olarak tanıtmasını, Mari Hanımın “ben çok yorulmuşum; hatırlamıyorum” deyişini unutmayacağım.

Latife Teyzeyle birlikte başlattığımız sonra da çevredeki herkesin yüksek perdeden katıldığı “Dağ Başını Duman Almış” ve “Ankara’nın Taşına Bak” marşını söyleyişimizi, Ayhan Teyzenin yaptığı tabloya imzasını atarken ki vakur bakışını, ille de zamk sürdüğü kağıdını kuma batırıp da çevirdiğinde çıkan şekli gördüğünde verdiği o pırıltılı tepkiyi, halay çekmeğe davet edilen İlhan Teyzenin “Hayır; ben sadece dans ederim” deyişini, Hidayet Amcanın “Ben boncuk dizmem. Erkek işi verin” yapayım deyişini de unutmayacağım.

Tavla oynadığı arkadaşına Mehmet Amcanın “(L)imanına yandığımın… Yeter artık: Kaçıncı kez soruyorsun ‘nerelisin’  diye.”  bağırışını,  “Kaç çocuğunuz var? ” sorumu kızına yöneltip aldığı “üç” cevabını bana ilettikten sonra kızı ”Ama ikisini sen doğurdun!”  diye ekleme yapınca “Öbürü kimden?“ diye soran nam-ı diğer incili teyzemi, yaptığı kolyeyi gelinine saklayanları, yeni doğan torununu özleyenleri, ‘Mercimekleri yıkarsınnnn, süzgece koyarsınnnnnnnn. Veeeee içersin” şeklinde verilen çorba tariflerini,  “Soğan, her işe yarar. Eeee, yemeğe de koyarsan fena olmaz.” diyenleri unutmak mümkün mü?

Elindeki fırçayla resim yaparlarken yüzlerine yerleştirdikleri o ciddi ifadeyi, kek  yaparlarken ki yumurta çırpışları, portakal sıkışları, hamuru kalıplara döküşleri, Erdoğan Amcayla İlhan Teyzenin her daim el ele, Edibe Hanımla Ali Beyin ise kol kola gezmeleri unutulur mu hiç?

Ben Sevgili Aynur Özge ** Hocamızın yaptığı ALZ. olan dizüstü bilgisayar benzetmesini *** unutmayacağım.

Dilerim kamp süresince bir nebze soluklanan hasta yakınları da  onun “Çevrenizdekilerden talepkar olun. Size yapılan destek önerilerini değerlendirin. Kendinize sıkça zaman ayırmağa çalışın.” dediğini unutmazlar.

Aaaaa, unutmuşum yazmayı.

‘Kaydetse bile geri çağıramayanlar’ın  yaptığı ‘Portakallı ALZ. Keki’nin damağım(ız)da bıraktığı tadı, yaşadığımız sair güzelliklerden dimağım(ız)da daha pek çok şey kaldığını, portakal çiçeklerinin açtığı bahar aylarında Mersin’de 2. ALZ. Eğitim Kampında yeniden buluşma olasılığımız olduğunu, Selami Gedik Başkanlığındaki Dernek Yönetim Kurulunun ve tüm gönüllülerin desteğiyle Mersin’de ALZ. Hastaları Gündüzlü Bakımevi yapılmağa başlandığını yazmayı unutmuşum.

İnsanlık hali işte… (ŞD/EZÖ)

Şadiye Dönümcü. Sosyal Hizmet Uzmanı.

* Yoğurtpazarı, Borohan Kat: 1 No: 34 Mersin Tel: 0324 2336646 Fax: 0324 2336646
** Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji ABD. Öğretim Üyesi ve Dernek Başkan Yardımcısı.
*** Hoca bir gün  bilgisayarında çalışırken içtiği melisa çayı klavyeye dökülüyor. Acil müdahale yaparak fön makinesiyle kurutsa da işe yaramıyor. Mesela ‘a’ tuşuna bastığında komşu harfler ‘w’, ‘z’ , ‘s’ ya da ‘c’ çıkıyor, nadiren  ‘a’ çıksa da.  Bilgisayar hastanesindeki doktor(!)  klavye tuş bağlantılarında oksitlenme olduğundan başka harflerin çıktığını söyleyince nörolog hocamız teşhisi koyuyor: “Bilgisayarım ALZ.”

Not: Bu Yazı bianet.org Sitesinde Yayınlanmaktadır.

Çiçeklerimin açtığını görmek, sabah çoğu kez kendimi zorlayarak dudağıma hafif bir ruj sürmek, günlük gazetemi okumadan ekinde verilen çengel bulmacayı çözmek, 10 numara şişlerle torunlarıma kaşkol, bere örmek, haftada bir bankadan emekli arkadaşlarımla..

Ben; yaşlılığın her canlı için döllenme ile başlayıp ölüme kadar devam eden biyolojik bir süreç olduğunu biliyorum.

Bence; yaşlılık bile insandan insana değişiyor. Yaşam biçimi, hastalıklar ve kişilik özellikleri vb. gibi etmenler nedeniyle.

Sağlık alanındaki gelişmeler ve bilinç düzeyi insan ömrünü uzattı. Annemi 63 yaşında kaybettiğimizde “eee artık yaşlılık, doğal” demiştik. Şimdi ne kadar genç diyoruz o yaşta birini kaybettiğimizde.

Yaşlanma insan vücudunda bir sürü değişikliğe yol açıyor. Ama her yaşlı, aynı değil. Yani herkesin yaşlılığı birbirinden farklı, bazı ortak özellikler dışında.

Yaşlanma sürecindeki bir insan olarak; fiziksel ve zihinsel olarak bazı gerilemelerimin olduğunu, ayrıca sosyal ve psikolojik yönden de artık eskisi gibi olmadığımın farkındayım.

Bu gerilemelerimi fark edip, kabul ettiğimde -ki çok da kolay olmadı- kişilik yapımın değiştiğini, çevremdekilerin beni algılayışlarında değişiklik olduğunu gördüm.

Yaşım ilerledikçe, bende, fiziksel ve ruh sağlığımın bozulacağı endişesi ortaya çıktı.

Kendimde ve çevremdeki yaşıtlarımda birilerine bağımlı olma, fiziksel yetersizlik, ekonomik güçlük, oluşan ufak-tefek günlük sorunları çözememe kaygısını gözlüyorum. En çok da beni / bizi dışlanma korkusu etkiliyor galiba.

Stresle başa çıkmak her yaş ve dönem için zor ama, galiba en çok da yaşlılar için zor.

Yani stres ve yalnızlık yaşlanma sürecinde önemli bir sorun.

İnsanlarla ilişki kurmak, sürdürmek ve yeni uğraşılar edinmek her geçen gün zorlaşıyor benim için. Oysa, yaşamımı sürdürmek için bunun çok önemli olduğunu biliyorum.

Artık eskisi kadar üretken değilim. Bu işlevimden uzaklaştığımın farkındayım. İşe yaramayan bir insanmışım gibime geliyor.

Yeni durumlara uyum sağlamakta zorluk çekiyorum. Bazı zihinsel işlevlerimin gerilediğini fark etmek beni üzüyor.

Dün akşam ne yediğimi unutuyorum ama ilk memuriyet yıllarıma denk düşen bazı olayları, kızımın bebeklik günlerini çok iyi hatırlıyorum.

Yani yakın geçmişimi hatırlamakta zorluk çekiyorum ama, uzak geçmişimi çok net hatırlayabiliyorum bir uyaran aldığımda.

En çok da her hangi bir konuda başkalarının yardımına /desteğine gereksinim duymak beni etkiliyor.

Artık hastaneye yalnız gidemiyorum, marketten yapabildiğim alışverişi evime tek başına taşıyamıyorum, çoğu kez faturaları bile bankaya yatırmaları için komşumdan destek istiyorum.

Bu ve benzeri bağımlılıklarım beni kabuğuma çekilmeye zorluyor.

Bazen -çoğu kez mi demeli acaba- yalnızlığıma gömüldüğümü hissediyorum.

Çalan her telefon yüreğimi hoplatıyor, arayanım soranım var diye. Kızımın biri her gün saat 10 da arar, “Anne ne yapıyorsun” diye. Diğeri yurt dışında haftada bir arar.

Geçenlerde düşündüm ki hep yakınıyorum “oram, buram ağrıyor” diye. Ahbaplarım, emekli grubundaki arkadaşlarım da arıyor sıkça ama bana yetmiyor galiba.

Çalan her kapı zili beni mutlu ediyor. Apartman görevlisinin geleceği saatleri bile iple çekiyorum kapıda bir-iki laf ederim diye.

Eşimi dokuz yıl önce kaybettim. Beraberken bazen tartışırdık, ufacık sorunlar yüzünden. İnan o lüzumsuz tartışmaları bile özlüyorum.

Evin içinde bir nefesti, konuşulacak paylaşılacak hatta tartışılacak bir nefes. Birlikte gezmeğe giderdik, yürüyüş yapardık… Onu öyle çok özlüyorum ki!

Akranlarımın ölüm haberini aldığımda çok etkileniyorum. Yakınlarımı kaybetmek de beni çok üzüyor. Ama bir genç ölümünü öğrendiğimde, “Allah sıralı ölüm versin!” diyorum elbette.

Artık uykuda geçirdiğim süre o kadar azaldı ki! Gün boyu sıkça içim geçiyor, kuş uykusu anlayacağın.

Çoğu kez daldığımı bile fark etmiyorum. Gece TV’deki haberler sırasında uyuklayan ben, yatağıma geçtiğimde bir türlü sabah olmuyor… Hoş sabah olsa ne olacak! Yapacak çok işim mi var sanki!
Uyku düzenim bozuk anlayacağınız. Doktor ilaç verdi arada bir alıyorum ama , çok ta bir şey değiştirmiyor mu ne?

Konuşacak birilerini bulduğumda bir süre sonra karşımdakinin beni dinlemediğini fark etmek beni üzüyor.

Galiba hep geçmişten söz ediyorum, ya da daha önce anlattığım bir şeyi farkında olmadan yeniden anlatıyorum.

Torunum kaç kez “tamam anneannecim, biliyorum ben bu olayın nasıl sonuçlandığını” dedi. Ahhh beni birazcık anlayabilse! Benim artık eskisi kadar çok yeni yaşantım olmuyor ki…

Bazen banka defterimi koyduğum yeri unutuyorum, bazen temizliğe gelen yardımcımın adını. En önemlisi de ilaçlarımı alıp almadığımı.

Kızım beni “gerçeklerden kaçmak” ile suçluyor! Hadi suçluyor demeyeyim de uyarıyor diyelim. “Ayaklarım ağrıyor” dediğimde, “anne ağrıyacak elbette, artık 18 yaşındaki halin gibi olamazsın, yaşlılığı kabul et” diyor.

Duyarlı bir insandım gençliğimde, ama şimdi çok duygusalım. Çok doğal olan bir söz / davranış bile beni çok üzüyor. Kafama takacak o denli çok şey buluyorum ki…

Bazen “depresyon mu geçiriyorum acaba?” diye düşünüyorum. Ama akranlarımdan da aynı yakınmaları dinliyorum. Onlarda benim gibi endişeli.

Hala bir çok şeyden zevk almak için nedenim var.

Çiçeklerimin açtığını görmek, sabah çoğu kez kendimi zorlayarak dudağıma hafif bir ruj sürmek, günlük gazetemi okumadan ekinde verilen çengel bulmacayı çözmek, 10 numara şişlerle torunlarıma kaşkol, bere örmek, haftada bir bankadan emekli arkadaşlarımla konken oynamak, yılda 10 gün bankanın emekli devresinden yararlanarak Sığacık’a kampa gitmek, komşumun baktığı torununa o çok sevdiği kekimden yaparak yediğini seyretmek, ayda bir lise arkadaşlarımla devlet tiyatrosuna gitmek bana iyi geliyor.

Ama galiba yetmiyor…..

Kendimi yararsız buluyorum hep. Çocuklarıma yardımcı olamıyorum diye. Hoş sağ olsunlar onların benim sağlıklı olmam dışında bir beklentileri yok ama….

Eskiden ilgi ve istek duyduğum konular artık benim için önemini yitirdi. Aman ne süslü bir kadındım. Sürekli çok şık olmak isterdim. Artık temiz bir şey giymek dışında giyim merakım kalmadı.

Kızım bazen “Her geldiğimde üzerinde aynı şey var. Diğerlerini niye giymiyorsun?” diyor. “İçimden gelmiyor, ne yapayım! Hem kim görüyor ki?” dediğimde de kızıyor bana.

Evimizde sofra düzenine çok özen gösterilirdi eskiden. Artık çoğu kez tepside yiyorum yemeğimi. Ama birileri geldiğinde yine eski özeni gösteriyorum elbette.

Toplumun genel akışından kopmuş bir varlık olarak görüyorum kendimi çoğu kez.

Oysa ben yaşamım boyunca kendimle barışık bir insandım. Son yıllarda giderek kendime mi küsüyorum ne!

Huysuz, çevresindekileri huzursuz kılan, sürekli isteyen, sürekli maddi-manevi almak isteyen bir insan değilim.

Arkadaşım Şehrazat gibi değilim en azından. O oğlunun her gün ziyaretine gelmesini istiyor, başı ağrısa dünya yıkılıyor zannedip, çevresindekileri harekete geçiriyor, telefonla kebapçıdan pide getirtebilecek yada gidip yiyebilecekken oğluna “canım pide istiyor” diyor.

Her Pazar torunlarının öğle yemeğine gelmesini istiyor filan. Ben öyle değilim en azından.

Evet; her geçen gün fiziksel ve ruhsal olarak geriliyorum. Kendime olan güvenim azalıyor, bazı korkular -en çok da düşüp bir yerimi kırmak- yaşıyorum. Daha bir karamsar insan oluyorum ama.

Kendimde gözlediğim bazı değişimleri inkar etmiyorum. Ben artık bir günde tüm evi temizleyemem ama bir gün salonu, bir gün banyoyu temizleyebilirim. Yani elden ayaktan düşmedim.

Artık nelere gücüm yeteceğini, nelere yetmeyeceğini biliyorum. Ve en önemlisi kabul ediyorum belli konulardaki güç kaybımı.

Karşıdan karşıya geçerken yardım istemeyi öğrendim. Damadımın hediyesi o çok şık Devrek bastonunu artık yanımda taşırken eskisi gibi utanmıyorum.

Banyo yapacağım zaman komşuyu çağırıyorum eve. Olur da düşer kalırsam birisi olsun evde diye.

Ama yalnızlığı hiç sevmiyorum. Artı ilgi ve sevgiye hiç itirazım yok. Yaptığım o güzelim zeytinyağlı enginarı kızım ve torunumla birlikte yemek, paylaşmak istiyorum ama, onlar geldiğinde torunum yüksek sesle müzik dinlediğinde de tahammül edemiyor içimden “gidip, evinde dinlesin” diyorum.

Yönetilmekten hiç hoşlanmıyorum. Aslında benim iyiliğime olan ev içi bir düzenleme önerisi geldiğinde, hemen direnç gösteriyorum.

Kendi yaşamımı idame ettiremeyeceğim günleri düşündüğümde, bu halimden yakınmamaya çalışıyorum. Başkalarına bağımlı olarak yaşam sürdürmek düşüncesi beni ürkütüyor.

Yaşlandıkça daha bir ihtiyatlı oldum. Özellikle para konusunda. Geçim sıkıntım yok şanslı bir yaşlıyım. Ama hep “parasız kalırsam” kaygısı yaşıyorum.

Çocuklarım, torunlarım ve yakınlarım için “hala önemliyim” biliyorum ama galiba bazen bu da bana yetmiyor.

Gelecekte “bakılmama” gibi bir sorunum olmayacağını biliyorum. Nasıl olsa bir bakıcı / refakatçi bulunur ama… Yine de zaman zaman bunalıma giriyorum işte.

Artı eksi yönleriyle yaşlılık bu işte…..

Sosyal dünyadan yavaş yavaş geri çekilme sürecinin adına yaşlılık denmiş…...(ŞD/BA)

* Şadiye Dönümcü, sosyal hizmet uzmanı

** Bu yazı bir üniversite öğrencisinin hazırladığı ” yaşlı yaşlılığı anlatıyor” ödevi için yaptığı bant kayıtlarının çözümü ile ortaya çıkmıştır.

Not: Bu Yazı bianet.org Sitesinde Yayınlanmaktadır.

“Bak kızım! Her şeyin değiştiğini değişeceğini kabulleneceksin. El mahkum… Değilse bu ölümlü dünyada hep mutsuz olacaksın. Hayata itiraz etme, karşı çıkma günlerimiz geçti.

Artık hayatın ikindi ile akşam namazı arasını sürdürüyorum. Fazla bir şey kalmadı adres değiştirmeğe… Hataya, kazaya uğramamak  için çalışıyorum kendimce.

Bir de sevdiklerimle, sevenlerimle mümkün olduğunca beraber olmak istiyorum, olabildiğince. Yiyelim, içelim, söyleşelim. İlle de birbirimizi kırmayalım, üzmeyelim…”

Yukarıdaki sözler geç ve uzun tatilimin ot-çiçek-börtü-böcekten mütevellit bölümünü geçirdiğim Muğla’nın büyücek bir köyünde tanıdığım Zalife Teyze‘ye ait.

Tarladan topladığımız domates-biber-patlıcanları üç tekerlekli bisikletiyle getirecek olan arkadaşımı köy meydanındaki kahvede beklerken boş durmayıp bir yandan sapsız fincandaki sade kahvemi yudumluyor, bir yandan da  yeni edindiğim bakkalın oğlu, dört yaşındaki arkadaşım Hüseyin’le parmak oyunları oynuyorken duydum “Bi de benimle oynasanız!” diyen sesi.

Yandaki bakkalın önündeki gaz varilinin arkasında oturan yaşlı kadının yanına seyirttim hemence. “Sen kimlerdensin kızım?” ile başlayan sohbetimiz yaşlılık-bayram-evlat sevgisi-köy hayatı-insan ilişkileri minvalinde seyredip evinde hazırladığı “acale kahvaltı” sırasında da sürdü.

Zalife Teyze’yi tanımak çok keyifliydi; anlatmak -hele ki yazıyla- çok güç.

Köyün 60 yaş üstündeki zamanında tütünle uğraşıp kendini ihmal etmiş tüm kadınları gibi o da iki büklümdü. Gerçek yaşı 72, görünen yaşı ise en az 85’ti. Kendini hoyrat kullanmanın bedeli ağırdı. Bel fıtığı, boyun fıtığı romatizma…

“Heder ettim kendimi. Ben gece yarımdan sabaha kadar tütün kırardım tarlada; iki büklüm. Kocam da sızmış vaziyette yatardı döşekte. Gündüz yine tarla işi. Günde iki-üç saat uyuduğum oldu. Kaynanam nur içinde yatsın; çocuklara bakar, yemeğe bulaşığa karıştırmazdı beni. Büyük oğlanı nerdeyse tarlada doğuruyordum. Tütün kırarken suyum geldi. “

Büyük çaba harcayarak üç düşük yapmış. Altı çocuk doğurmuş; ikisi bir yaşına gelmeden ölmüş. Aslında dört ama üç çocuğu var. Bir çocuğunun öyküsü hazin.

Ayyaş koca mide kanserinden ölmüş Zalife Teyze kırkındayken. Çift çubuk var ama çalışmazsan işe yaramıyor. Okutmuş yatılı okullarda çocuklarını; köye toprağa mahkum olmasınlar diye.

Gurbette olduğu için en “gıymatlı” çocuğu büyük oğlan Haki; ülkenin doğusundaki bir vilayette vali yardımcısı. Cep telefonunun sadece “yes” tuşuna basmayı bilen anasını günde üç vakit arıyor.

Ortanca oğlan Taki, Ortaklar Öğretmen Okulundan mezun. Köyün okulunda uzun yıllar baş öğretmenlik yapmış; sonra da Manisa’ya yerleşmiş.

Kızı Zülal ise Zalife Teyze’nin deyimiyle “kadın baytarı”, yani ebe yakın köylerden birinde.

Öbür çocuk? Öbür kız yani? “Ne sen sor, ne ben söyleyeyim” deyip konuyu değiştiriyor.

Yedi torun. Okuyor hepsi. Evlenen en büyük torun onu “nene” mertebesine oturtmuş. Eski radyonun üstündeki fotoğrafını gösteriyor bebeğine gönenerek. Evin oturma odasının duvarı fotoğraf çerçeveleriyle bezeli. “Muğla Hatırası” yazan pankartın önünde poz vermişler ayakta kocasıyla.

Malı bölüştürmüş çocuklarına; kendine biraz fazla yontarak. İcar gelirini torunlara veriyor. O n’apacak parayı.

“Yaşlılık zor ama ben sevdim diyor.” Gençliğini toprak, tütün almış elinden. Zaten anlamamış hiç. “Üç beygirlik iş yapar bizim gelin” dermiş kaynatası. “Keşke tek beygirlik yapsaymışım” diyor şimdi.

“Ben işten –topraktan yani- elimi eteğimi çekince anladım hayatın değerini. Öyle çok çalıştım ki; anlatamam. Odunumu bile kendim ederdim: sekiz-on kilometre yürüyerek dağdan toplayarak. Şimdi satın alıyorum.”

Beli bir günde iki büklüm olmamış elbette. Kendine, sağlığına para ayıramamış ki…. “Önce cananlarım” demiş tüm analar gibi. “Allah aşkına seni doktora götürelim” diyen de olmamış zamanında.

Çocukların eli ekmek tutunca, aklı başına gelince yani “anamız elden gidiyor” demişler. Gidilen doktorlar “ameliyat ama risk var’ deyince olmamış.

Yalnız yaşıyor köyde; Zülfe’nin desteğiyle. Taki, Haki fırsat buldukça geliyor. Zülal ayda bir hafta sonu gelip tüm işlerini yapıyormuş. Zülfe’ye güveniyormuş hepsi.

Tarhanasını, salçasını, toz büberini, patlıcan-kabak-büber-fasulye kurusunu, turşusunu yapan Zülfe’ye o da yardım etmiş.

“Zülfe kim?”

Bu sorumu geçiştiriyor. Evde ne varsa koyduğu kahvaltı sinisine turşu koymadığını fark ediyor. ”Ye” diyor “bu ‘kocakarı turşusudur. Tuzsuzdur; sirkeyle yaparız küçük kavanozlara. Amaç nefs körlemek.”

Ellisinden sonra öğrenmiş Arapça’yı. Geçen ramazandan bu yana dördüncü kez hatmediyor Kur’an-ı Kerim’i. “Senin ölmüşlerine de okurum” diyor”

Bu aralar atalarının mezarlarını yaptırmayı kendine meşgale edinmiş. Mezarcı; efendi bir adammış. Altı mezarı bir iki yüze yapacakmış. “Sevap” diyor.

“Çocuklarımdan çekmedim hiç. İyi evlatlar yetiştirdim memlekete. Yanımda olsalardı” derken gözleri buğulanıyor. “Sana kuru çökelek yağlayı vereyim” diyor olanca çevikliğiyle kalkarak, ağlamasını da öteleyerek.

Tansiyon hastası olduğu için sağlık ocağının doktoru oruç tutmasına izin vermiyor. Olsun, o borcunu ödüyor bir şekilde Allah’a. Ramazan boyunca her gün iftara davet etmiş köylüler onu. Kur’an okurmuş iftar öncesi ve sonrası. Namazını oturduğu yerde yastığa secde ederek kılıyor.

Az yermiş ama sık yermiş. “Yemekle aram yok” diyor “Eskiden güzeldi. Kalabalıkla, yer sofrasında, iştahla yediğimiz günler de, yemekler de güzeldi. “ diyor.

“Zaman kötü. ‘Yaprak Dökümü’ dizisini izleyip ibret almalı herkes. İyiye gideceğimize, kötüye gidiyoruz her gün. Politikacılar kötü örnek oluyor. Ne kendileriyle ne çevresindekilerle bitmiyor kavgaları. İyilik iyiliği, kötülük kötülüğü getirir bilmiyorlar mı onlar” diyor.

Şimdinin kadınlarının akıllı olduklarını ve canlarının kıymetini bildiğini düşünüyor  Zalife Teyze. Ahhh; birazcık daha sabırlı olsalar… Şimdinin erkekleri “Ben sensiz yapamam ama senin için de bir şey yapamam” dediği için boşanan kadın sayısının her geçen gün arttığını söylüyor.

“Babasız büyüyen maksumlar üzüyor beni ama hangi kadın ağzını bozar ki bıçak kemiğe dayanmasa. “Aylığım olsa o sarhoş kocayı çekmezdim herhalde” diyor. Elalemin ne diyeceğine aldırmayıp. Tek ya da iki çocuk doğurarak sağlıklarını koruyan kadınlara “aferin” diyor.

“İlle de içmelisin” dediği ada çayını içerken telefonum çalıyor. ”Özledim. Ne zaman geleceksin?”  diyen kızımı “Ben de çok özledim sizi” diye yanıtlıyorum.

Telefonu kapattığımda “Evlat işte özleniyor. Ben de özlüyorum. En çok da Zülfe’yi.” deyip anlatmağa başlıyor.

Zülfe aslında, Zülal’in büyüğü, Taki’nin küçüğü. Kaynıyla eltisinin çocuğu olmuyor. Mal-mülk heder olmasın diye karnındaki çocuk kız ya da erkek ne olursa olsun doğunca bize verin, diye teklif ediyorlar.

“Kocam ‘he’ledi, ben ‘ııııhhh’ desem de. Ebem kadın ‘görme yüzünü: veremezsin sonra’ dedi. Görmedim, verdik. Nüfusa geçirdiler. Çocuğu benden sakınmadılar. Yenge bildi beni Zülfe. Kan çekiyor tabii. Bizim evden eksik olmadı hiç. Bizimkilere ne aldıysak ona da aldık. Bilmedi; bildirmediğimizden. On iki yaşına kadar.”

Kavga ettiklerinde çocuğun biri söyleyince çok ağlamış ama hala Zalife Teyze’ye “beni neden verdiniz?” diye sormamış.

“Ağabeyleri, Zülal çok sever onu; o da onları. Kaynım öldü. Eltim yatalak. Hem hasta anasına bakar, hem yengesinin her bir işini yapar. Ben de ona kıyamam hiç.

Bak bayram geliyor. Oruç ağzına önce benim temizliğimi yaptı. Tatlımızı arife günü yapacak. Yarın çamaşırlarımı yıkayacak. Evinde ne pişirirse getirir bir kap bana da. Kışın önce benim sobamı yakar. İki saatte bir telefonla arar iyi miyim diye. Yine de içim yanıyor; ‘evladım’ diyemediğime.

Bilir misin radyoda çalan bu türküyü. Dinle bak!”

 “İnsan ömrünü neye vermeli / Harcanıp gidiyor ömür dediğin/
Yolda kalan da bir/Yürüyen de bir/ Harcanıp gidiyor ömür dediğin”

“Ben çok severim bu türküyü. Son sözleri de şöyle…”

 “Bir insan ömrünü neye vermeli/ Para mı onur mu taş diken bir yol/
Ağacın köküne inmek mi yoksa/ Savrulup gidiyor yaprak dediğin”(**)(ŞD/EÜ)

* Şadiye Dönümcü, sosyal hizmet uzmanı

** “Ömür Dediğin”, anonim türkü.

Not: Bu Yazı bianet.org Sitesinde Yayınlanmaktadır.

“Evlenecek kadınlara üç nasihatım olur. Birincisi: Kocan tarafı evine geldiği zaman, elinde yoksa bile yağdır.  Önlerine koy her şeyi. Gittiklerinde de sıkarsın elini. İkincisi:  E(l-v)indeki altını, vazoyu, havluyu başkalarına hediye etmeye kocanı alıştırtma. Üçüncüsü  “Kocanın sana aldığı bir şeyi, hediyeyi abartıp, defalarca teşekkür et ama ardından da ekle. ‘Keşke mavi taşlısını / daha büyüğünü alsaydın’ de.  Kadın kısmı talepkar olmalı.”

Bu sözler arkadaşım Şehrinaz’ın annesi Samoyet Teyze‘ye ait. O bir akil kadın ve ben bayılıyorum ona.

Kızlarının “Ahh  bir de okuyaydı var ya; bu kadın bizim hepimizi elinden çıkarırdı” dediği Samoyet Teyze’yi uzun aralıklarla görsem de ilişkimiz hiç kopmadı.

Son yıllarda yazın İstanbul’un Nişantaşı’sına dönüşen, kışın da metruklaşan köyünde tek başına memnun mesut yaşam sürdüren, kendi dahil herkesi seven, “kullan at değil, dönder çevir; işe yarat” devri insanı olan bu kadın öyle özel ve güzel ki…

Sebzesini yetiştiren, inek- tavuk besleyen, nadiren giydiği ince naylon çorabı kaçtığında yumurta aracılığıyla tutturan,  torununun hediye ettiği CD player yerine grundig marka lambalı radyosunu kullanan, yorgan kaplamayı sürdüren, uygun gördüğü her şeyin üstüne kolalı dantel örtüler, zemindeki her boşluğu orlon ipten yaptığı tığ işi paspaslarla kaplayan, bir kadın o.

Bahçesinin başka köşesine yeni bir ev yapılsa da, onun sadece bir bölümünün yıkılmasına izin verdiği hayat+küçük bir odadan oluşan ‘dam’ dediği evin pencerelerinde eski zaman işi brizli perde kullanan,  kışın yaktığı sobanın üstünde demlediği çayı çıtırdayan çam odunlarının kokusu eşliğinde içen,  yaz-kış buradaki  pirinç karyolasında öğle uykularına yatan Samoyet’imizin elinden kahve içmek her insana nasip olmaz.

Hayattaki divanın altındaki hasır sepetin içindeki kahve müştemilatını eksiksiz tutan, kaminotesinde pişirdiği okkalı sade kahvesini anılarıyla şekerlendirerek incecik porselen fincanlara döküp, mentollü sigarası eşliğinde içen Samoyet canı isterse lütfederek davet ettiği kişiye fal da bakar.

“Dul  kadınlara moral vereyim diye fal bakar oldum. Öyle çoğaldık ki… Fincan başına beş YTL alsam karnım doyar vallahi” diyerek bizi güldürür.

Samoyet eğer size “Gel benim eski evin hayatına gidelim. Ben sana elimle dibekte dövdüğüm kahveden yaparken,  sen şöyle bir arkana yaslan“ derse bunun meali:  “Kafam karışık sana bir akıl danışacağım.” demektir.  Zaten hayata davet edilmeden gitmek kimsenin harcı değildir ya.

On beşindeyken, otuzlu yaşlarını süren komşuları Topal A(h)met A(ğ)a ile evlendirildiğinde çok ağlamış.

Dört kız çocuk vermeyi de ihmal etmediği kocasına erkek çocuk vermediği için kendini suçlayıp yine ağlamış.

“Efendisi” traktörden düştüğünde de ağlamış.

Yedi yıl boyunca içinden isyan etse bile her gün altını alarak banyosunu yaptırma, karnını doyurma işini kimselere bırakmayan ve bu arada da   ‘dağ gibi adam yatağa çakıldı’ diye ağlamasını sürdüren, ancak öldüğünde de ‘ne yalan söyleyeyim ağlamak gelmedi hiç içimden’ diyen,  otuz üç yaşında köyün dul kadınları arasına katılan birisi o.

Evlendikten sonraki altı yıl içinde arka arkaya doğurduğu kızlarının okuması için kendini heder eden bu kadın bir yandan hasta kocasına bakarken büyük kızları Şehrinaz ve Perinaz birer yıl arayla Ortaklar Öğretmen Okulu sınavlarına girip de kazandıklarında köyün içinde adeta şeref turu atmış.

“Öğretmenlik kadınlar için biçilmiş kaftan. Kızım yarım gün okul, yarım gün evinde çalışır” diye böbürlenen Samoyet Hanım;  Öğretmen Okulları mevzuat değişip de liseye dönüşünce kahrından hastalanmış ama teslim olmamış.

Buca Eğitim Enstitüsü sınavını kazanan kızlarını dul başına, babasından kalan tarlalardan birini satarak okuturken koşul koymuş. “Mezun olduğunuzda hemen evlenmek yok. Kardeşlerinizi, Sudenaz’ı, Serfiraz’ı okutacaksınız. “

Kayınço ve görümceleri mal paylaşımına yanaşmadığından kocasından kalan bağ-bahçe haklarını zorla on yıl önce alan Samoyet Teyze, kendi babasından alacağı payda da –şimdi ‘iyi ki’ dese de- haksızlığa uğradığı için çok üzülmüş.  Deniz kenarında hiçbir işe yaramayan tarlaları kız kardeşlerine, zeytinlikleri kendilerine alan iki abisi,  köyün taşı-toprağının altın, deniz kıyısındaki yerlerin elmas olacağını hesaba katamamışlar elbette.

Şehrinaz, Samoyet’in danışmanı ancak aralarındaki ilişki çekişmeye -ve çekiştirmeye- dayalı. Diğer kızlarına sürekli ablalarının dedikodusunu yapsa da  herkes bilir ki ne o, ne kendileri ‘şehri’siz yapamaz.

Kendinden önce kardeşlerini düşünen Şehrinaz’a ailenin ‘yeddi emini’ dendiğinden Perinaz’ın kocası yukarı tarlanın paylaşımına müdahale etmeye kalkıştığında kızlarına  “Siz susun ben hallederim.” deyip, damadına da  “Sen karışma. Bu bizim işimiz” deyip sert tavır koyarak kısa süren bir kırgınlığa yol açan Samoyet, deniz kenarındaki eski evinin de içinde olduğu büyük bahçeyi yarı yarıya yükleniciye verdiklerinde paylarına düşen on evin sekizini çocuklarına paylaştırmış, kendininkinin birini de kiraya vermişti.

Oturacağı evi eski evinin kenarına konumlandırtan, son derece işlevsel ve şık olan, klimalı-kaloriferli evine bir türlü alışamayan ancak mecburiyetten oturan Samoyet’imiz  balık- patlıcan-büber kızartmasını, hamur işini  bahçede küçük tüpte, aşuresini de damın önündeki ocakta kaynatmayı sürdürüyor.

Eline geçen her parayı altına çeviren Samoyet’imiz sattığında zarar etmesin diye ya cumhuriyet altını yada 22 ayar ray bilezik alır ve evin değişik yerlerinde saklar arada bir yerlerini değiştirirmiş.

Eski evde otururken yatak odasındaki sobanın dirseğine koymuş içi altın dolu küçük yoğurt kabını. Baharda sobayı kaldırmamış.  Kış geldiğinde içindeki odunları tutuşturup yaktığında aklına düşmüş altınlar. Sobayı su dökerek söndürüp,  altınlarına kavuşmuş.

Yedi torunu  var ya… Sırayla her ailedeki iki çocuk için iki bilezik yaparmış.

Şehrinaz’ın tek çocuğu olduğu için hak yemeyip Ozan’a da iki bilezik ayıran Samoyet’e kızlardan biri küçük bir kasa almış.

Bilezik sayısı sekize ulaştığında torunlarına hakkını veren anane için torunların en birincisi Ozan. Bu tartışmasız kabul edilen aile gerçeği.

“Dul kadının bir köşede parası olmalı. Kimseden para istememeli“ diyen Samoyet’imiz yıpranan diş protezleri yenilenince yıllarca sakız çiğneyememenin verdiği özlemle bolca sakız çiğnemeye başlamış.

Çıkarttığı ses nedeniyle annesine kızan Serfiraz’ın aldığı  yanıt aile tarihine geçmiş. “Aaa size ne! Sakızım bana arkadaşlık ediyor”

Bazen Ankara’da çok bunaldığımda eski, açık hava sinemaları gibi rengaahenk ampullerle aydınlatılan Samoyet’in bahçesinde olmayı hayal ederim. Büyük masanın çevresindeki divanlarda oturup,  kalabalık, çoluk-çocuk çiğdem yiyerek, çoğu kez  dedikodu yaparak gülüştüğümüz eski günlere dönerim. Artık hepimizin çocukları büyüyüp, bizden ayrı tatile çıktığından özlemle anarım o günleri.

Yazı uzadı biliyorum ama kesinlikle bu fıkrayı anlatmalıyım.

Şehrinaz Öğretmen Okulu’ndayken  kız basket takımı kaptanıydı. Annesi köyde dul kadın kızına sahip çıkmıyor denmesin diye Şehri’nin kısacık şortlarla sahaya –yani oğlanların önüne- çıkmaması koşuluyla basket oynamasına izin vermiş. Elbette bu yasağa uyulmadı hiç. Turnuvalar sırasında şampiyon olduklarında gazetelerde kızının  boy boy çıkan resimlerini görmemiş hiç Samoş.

Geçen yaz Şehrinaz akşam üzeri çaput pazarına giderken annesine ‘bir şey lazım mı?’  diye sorunca “Bana bir tayt alsana. Siyah olsun” deyince Şehrinaz kendi saçları yola yazmış.  ”Ne tayt ha!  Sen bana çocukken maçlarda şort giydirtme ama kendin 75 yaşındaki bir kocakarı olduğunda, şort bile değil, tayt giymeğe kalkış…” diye haykırırken Ozan ananesine destek olmuş:

“Şehri’cim! Neydi o laf? Değişmeyen tek şey değişmenin kendisi…”

Samoyet’in kocaman oduncu gömleğinin altına giydiği taytıyla inek sağarken çektirdiği fotoğrafı keşke siz de görebilseniz…(ŞD/EZÖ)

*Şadiye Dönümcü. Sosyal Hizmet Uzmanı.

Not: Bu Yazı bianet.org Sitesinde Yayınlanmaktadır.

Laf arasında eski Ankara sinemalarıyla ilgili bir çalışmaya başladığımı, belge konusunda zorlandığımı söyleyince “Aaaa, ben gittiğim bütün filmlerin biletlerini biriktiririm. Üzerine tarih atar, kiminle gittiğimi, film ve oyuncuların adını yazar, kutuya koyarım.“ diyen Dilbahar ardından ekledi:

“Tiyatro, opera, bale biletlerim, programlar, Ankara Sanat Rehberi, hatta izlediğim katıldığım tüm bu etkinliklerle ilgili gazete kupürleri bile var bende.”

“Aaaa ne güzel! Onları görebilir miyim? İnanıyorum ki; işime yarayacak şeyler vardır” dediğimde yanıt yerine yüzü gölgelenince Mehlika konuyu değiştiriverdi.

Dilbahar’dan ayrılıp, kalktığımızda Mehlika’yla  birlikte Ankara akşamlarına has limonata kokusunu içimize çeke çeke yürümeye başladık.

“Dilbahar’a aldırma. Sen onu yeni tanıdığın için bilmezsin. O biriktirme takıntısı olan biri. Bu özelliğini hiç ifade etmez. Heyecanlanıp ağzından kaçırdı sonra da korktu; elinden gidecek –sanki- onlar diye. Keşke sadece bilet biriktirse…  Artık evinde kendine bile yatacak yer yok neredeyse.  Evine bir-iki kişi dışında kimse gidemez.  O pis kokan çöp evde gazete yığıntısı üzerinde oturmamak için artık ben de gitmiyorum. Kağıt olan her şeyi biriktiriyor. İlkokul defterleri, kitapları duruyor. Aklın alır mı? İlkokul müsameremizde oynadığımız piyesin tekstini bile saklıyor. Yılların elektrik- su- telefon faturaları, doktor reçeteleri,  tahlil sonuçları, maaş bordroları… Hani fiş-fatura biriktirip, yıl sonunda vergi iadesi alırdık ya. O fişlerden ayrılamayacağı için vermezdi. “

“İyi de bu bir hastalık: Saplantı-zorlantı bozukluğu(**).  Kimi saatlerce el yıkar, kimi sürekli banyo yapar, ev temizler. Kimi aşırı tertip, kimi de kontrol takıntılı. O da biriktiriyor işte. “

“Evet, evet… Peçetelere, karton torba-kutulara resmen aşık kadın. Küçük tuvalet tavana kadar şişeyle dolu ama; ‘birini ver; yağ şişesi yapayım’ desen vermez. Sana da film biletlerini vermeyeceği gibi. Nasıl bir istifleme yeteneğiyse evin her tarafı  tavana kadar eşyayla dolu. Ve tozlanmasın diye üstlerini de naylonla kaplıyor. Son zamanlarda yoğurt kapları hariç tüm plastik-pet şişe ve kapları, içi gitse de, atıyor artık.”

“Televizyonda yayımlanır ya… Beş odalı evinde, kedi-köpekleriyle yaşayan filancanın evinden dört kamyon çöp çıktı, belediye evi temizleyip, ilaçladı diye.  Evi boşaltılan –genellikle yaşlı ve kadın – insanın bağırışları ve atılanlara bakarkenki  acı dolu yüz ifadesi beni çok etkiler mesela. “

“Yaa; bu işin açıklaması yok vallahi. Gübre olsun diye sebze kabuklarını bahçeye atıyor. Asıl amaç kabuklardan ayrılmamak. Giyim eşyalarını vakumlayarak saklamağa başladı. Sokakta bulduğu şeyleri de eve getirdiğinden bavul gibi çantalarla gezer. Yanında değişik ebatlı naylon torbalar taşır. En komiği de; otuz yıllık bir memur olarak karalamasını yaptığı tüm yazı ve raporları  saklaması. Bizimkinin arşiv miadı ölene kadar.”

“Koku filan… Apartmanda sorun çıkmıyor mu?”

“Evin koktuğunu kabul etmiyor. Müdahale edilmesinden nefret ediyor. Bazen çok kırıcı ve bencil olabiliyor. Batıkent’te evi bağımsız iki katlı bir ev. Oraya taşınırlarken abisi kafayı yiyecekti. Ablası hamallara çöp taşıtıyor diye.

“Kardeşiyle birlikte mi yaşıyor?”

“Tekin annesine ve ablasına katlanamayıp evi terk etti. O tam tersi; para ve kendisi dahil her şeyi dağıtık vaziyette. Tepki olsa gerek. Nasılsa Dilbahar’ın biriktirdiği paralar ona, evdeki eşyalar da Mamak çöplüğüne miras kalacak.”

“Paraları da mı evde tutuyor?”

“Bankada; biliyorum.”

“Tedavi?”

“İnsanın bir şey(ler) biriktirmesinin sorun ya da  hastalık olabileceğini kabul etmiyor. Bizim zorumuzla iki defa psikiatriste gitti ama sonunu getirmedi. Dilbahar yüzünden bu konu ilgi alanım oldu. Mesela  ABD’de artık biriktirici insanların evlerinin tahliye edilmesi sıkça intiharlara neden oluyor diye zorla evboşalttırmaktan vazgeçmişler. Sağlık ekipleri gelip hastayı uyarıyor ve bir yıl kadar tedavi süresi tanıyormuş. Reddederse tedaviye zorluyormuş. Evi boşaltmak istediğinde de yardım ediyormuş.”

“Her insanın kolleksiyon anlamı dışında biriktirdiği bir şeyler var. Ben de kırtasiye malzemesine, kağıt ve kalemlere bayılıyorum. Sahip olmak çok hoşuma gidiyor ancak gerektiğinde paylaşabiliyorum. Ve kullanabiliyorum.”

“On yıl önce ölen annesi Kamiyap Teyzenin eşyaları aynen duruyor. ‘Atamam; eğer giysilerini dağıtırsam annemi sokağa atmış gibi olurum.’ diyor. ‘Kızım anneni toprağın altına yatırdın da; giysilerini niye?’ demek geçiyor insanın içinden ama söyleyemiyorsun işte. Biliyorum ki; mümkün olsa annesini evde saklar, biriktirirdi. Babası öldüğünde Tekin ‘ben giyerim’  deyip tüm giysileri almış ve çöpe atmış. Kaç yıl konuşmadılar ana-kız Tekin’le. “

“Yaşlılar ilaç kutuları dahil hiçbir şeyi atmazlar ya. Benim nenem öyleydi: ‘bir gün lazım olur’ der der attırmazdı. Onların devri ‘kırk yama’ devri. Bizimki ’kullan at’ devri. Ben saklamayı sevmeyip işim bitince atıyorum. İnadına sanki attığım şey hemen ertesi gün lazım olduğunda da ifrit oluyorum. Ben bu hastalığın yoksullukla, yoksunlukla bağlantılı olduğunu düşünüyorum.”

“Uzmanlar bu hastalığın belli bir nedeni yok diyor. Yas sendromu,  uzatılmış yas filan…  Dilbahar’ın çocukluğunda biriktirdiği ciklet kartları, çikolata kağıtları, kibrit kutuları belki ilk belirtilerdi.  Eee, anne etkeni de var. Gittiğimiz ilk  psikiatrist;  tam evlenmek üzere iken nişanlısı tarafından terk edildiğinde girdiği ve uzun süreli depresyonun da  payı olabileceğini söylemişti.”

“Anne etkeni dedin?”

“Rahmetli Kamiyap Teyze Selanik göçmeni. Bütün variyetlerini bırakıp, üstündeki giysilerle üç-beş çuvalla gelmişler Drama’dan. Sekiz yaşında filanmış. O kadar çok sıkıntı ve yoksulluk çekmişler ki… Zeytinyağına toz biber-nane koyup, ekmek banarak yediklerinden hep barsakları bozulurmuş çocukken. Buldukları her otu yemişler.  Tarhana çorbası ve tava lokumu yemekten ikrah gelirmiş. Gaz tenekesinden yapılma sobada yakacak tezek bile bulamazlarmış. O yoksulluğu  yaşayanın bolluk olduğunda ihtiyaç fazlasını saklaması doğal ama.”

“Genetik mi acaba?”

“Bilemeyeceğim. Biriktiren anneyi kızı, biriktiren kızı annesi tedaviye yönlendirmesi gerekirken ikisi de biriktirip,  rahatsız olan biri olmayınca…”

“Sen yapma-etme dediğinde sana kızıyor mu?”

“Evet; çünkü o zaten biriktirmenin saçma olduğunun bilincinde. Ama sizde sevdiğiniz birinin pisliğin mikrobun içinde yatmasını kabullenmekte zorlandığınızda isyan ediyorsunuz. Hastalık da, tedavisi de zor anlayacağın”

“Dilbahar’ın hastalığı dışarıdan anlaşılmıyor.”

“Evine gitmediğin sürece anlayamazsın zaten. Evine de kimseyi davet etmediğine göre… Yoksa çok girişken, sanat etkinliklerine düşkün sosyal bir insan gördüğün gibi.”

“Sahip olmak istediği şey(ler) aslında çok farklı da, acaba çer-çöp biriktirerek kendine kalkan mı oluşturuyor ki?“

“Olabilir. Bana ‘Ya bi daha bulamazsam; o zaman n’aparım?’ dediğinde verecek yanıt bulamamıştım.”

Mehlika’dan ayrılıp evin merdivenlerini çıkarken “Şado; Sen de aklını başına topla! Beynini Dilbahar’ın çöp evine çevirmekten vazgeç!” derken yakaladım kendimi.

* Şadiye Dönümcü, Sosyal Hizmet Uzmanı.

** Obsesif-kompulsif bozukluk= OKB

Not: Bu Yazı bianet.org Sitesinde Yayınlanmaktadır.