Virüs mü, ev mi?

Kırk katır mı, kırk satır mı?

Pandemi tüm toplumu etkilese de romantik iddiların aksine herkesi eşitlemedi ve hiçde adil değil.

İnanç tercihi, cinsel yönelim, cinsiyet hatta müzik zevki bile bir taraf olmayı gerektirdi bu ülkede…

65 yaş üstü sokağa çıkma yasağından bahsetmeden önce bu topraklarda yaşamanın zorluğu üzerine bir başlangıç yapmaktı aklımdan geçen. Ama bunu düşünür düşünmez vazgeçtim çünkü bireysel olarak bu ülkede yaşadıklarımı zorluk olarak bile tanımlamaktan utandım. Henüz erkek şiddetiyle öldürülmedim ben. Gecenin bir yarısı sokakta olduğum için “arandığım” söylenerek tecavüzüm affedilmedi. Şimdilik attığım bir tvit yüzünden hapse girmedim. Hükümet eleştirilerim henüz Twitter’da linç edilmeme neden olmadı.

Babamın ölüm nedeni, göz göre göre “heyecanlı kalabalık” tarafından diri diri yakılması ya da bana el salladıktan hemen sonra bindiği arabanın patlaması değildi. Şanslıydım ben şanslı olmasına ama insanından çok şey alıp götüren bu coğrafya, neslimizin aslında şanslı olan azınlığına mutluluğundan, refahından hatta sağlığından utanmayı öğretti.

İnanç tercihi, cinsel yönelim, cinsiyet hatta müzik zevki bile bir taraf olmayı gerektirdi bu ülkede ama yaş konusu pandemiye kadar savunulması gereken bir olgu hiç olmamıştı.

Meğer henüz yaş ayrımcılığının sırası gelmemiş. Toplumsal ikiyüzlülüğümüz devam ettikçe, sırası gelmeyeceğini sandığımız her şeyin bir bir zamanı geliyor. Her yıl adeta bahis bir yükseltiliyor. Her geçen yıl bu topraklarda “bu da olamaz” denilen oluyor. Sadece en kutsal, en mahrem olanların değil en doğal hakların da savunulması gerekiyor. Şahsen artık benim yeni normalim bu; ekonomik olarak çözümsüz bırakılan, emekliliğe rağmen çalışmak zorunda olan, üreten, düşünen, düşündüğünü söyleyebilen 65 yaş üstü vatandaşlarımızın psikolojilerine sahip çıkmak. Zira malumunuz, 65 yaşın üzerinde ve patron değilseniz, büyük risk altındasınız.

Bu ülkede insan psikolojisi üzerine söz söylemek, sosyal psikolojiden dem vurmak çok büyük bir zorluk. Zira siyaset, insanı bir varlık değil seçmen olarak gören bir disiplin. Bu disiplinle mücadele etmekle harcanan ömürler de kendi varoluşlarının değil ancak hayatta kalma mücadelesinin neferleri.

Dünyada felsefenin sembolü olarak kabul edilen, Rodin’in  Düşünen Adam’ı  Melbourne, Washington, Cenevre, New York’ta Sanat Müzeleri’nde sergilenirken Türkiye’de  heykelin  -kötü de olsa-  bir kopyası  yıllardır Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi’nin bahçesinde duruyor. Keşke, bunun  şahane bir ironi olduğunu söyleyebilseydim  ama ne yazık ki  bu ülkede psikiyatrik bozukluklar yıllardır düşünen adamla sembolize ediliyor.

Popüler kültür de elbette boş durmuyor, delilik göndermelerini Bakırköy, akıl hastalıklarını düşünen adam üzerinden tanımlıyor. Anadolu’da hala psikiyatristler deli doktorları olarak kabul ediliyor. Metropollerde de durum çok farklı değil, eğitimli, beyaz yakalı X kuşağı bile antidepresan kullandığını saklıyor.  Psikolojinin bu kadar umursanmadığı bir ülkede de haliyle ekonominin değirmenine su taşımadıkları düşünülen kişilerin psikolojik durumu da kimsenin umurunda olmuyor.

Yaşlı amcalar ve Sayın Beyefendiler

İnsan, bu ülkede sadece ekonomik olarak kendine yer kazanabilen bir kapitalizm metası. Düşünen, gelişen, anlayan, duyguları olan bir ruhsal varlık değil. Kimliği kazandığı parayla ölçümlenen bir figür sadece. O yüzden,  bu ülkede bireyler ancak toplumsal zorunluluklar tamamlandığında gerçekte ne olduklarını, ne istediklerini bulabiliyorlar, o da eğer şanslılarsa. 65 yaş, bana sorarsanız bilgelik yaşıdır. İnsan doğası gereği ben’cidir, haliyle ancak tecrübeleri ve bilgisi hemzamanlı arttığında  kendini gerçekleştirebilir. Bu da nereden baksanız Türkiye gibi bir ülkede en az  55 yaş üzerinde olmanızı gerektirir. Tecrübe, tüm kitabi bilgilerin yalan makinesidir. Bu makine de 65 yaş ve üzerinin elindedir.  Yani kısacası, öğretilmiş bilgi tecrübeye, ekonomi çarkı da her tüketicinin  psikolojisine  muhtaçtır. Dolayısıyla da bu insanların psikolojileriyle oynamak, onlarla doğru iletişim kuramamak eninde sonunda ekonomiye zarar verir.

Özgürlükte yaşa takılan 65 yaş üzerinde birçok aydın, yazar, felsefeci, şair, emekçi 2 ayı aşkın süredir evde kalmaya zorlanıyor. Bugün itibarıyla dışarı çıkamamalarının tek nedeni iş yeri sahibi olmamaları. Kuşkusuz hiç kimse, en başta da kendileri pandemi ortamında bu yaş grubunun gözü kapalı riske atılmasını desteklemiyor. Ancak pandemi sürecinde kendilerine yaşatılanlar, sokağa çıkma izninin verildiği ilk günde kendilerine atılan “sokaklar tehlikelidir, yalnız dolaşmayın, nakit taşımayın” mesajları, sonrasında iş yeri sahibi olmayanların yasağının devam etmesi ve bunun dile getiriliş şekli çok kusurlu.

Üstelik medya da bu zoraki evde kalma konusundaki ikiyüzlülüğe sırtını çeviriyor. Söz konusu haberleri,  insan psikolojisini neredeyse hiçe sayarak, yaşlılık vurgusu üzerinden yapıyorlar. Aynı yaştaki siyasetçiye Sayın diye hitap ederken, vatandaş için  yaşlı amca/teyze  sıfatlarını  tercih ediyorlar. Her gün bu insanlara “sen yaşlısın, yolun sonundasın” mesajını ana haber bültenlerinden veriyorlar. Yasal yollarla evlerine hapsedilen 65 yaş üstünü, sosyal baskıyla etkisiz hale getiriyorlar. Bugün sonuçlarını anlayamadığımız bu kısıtlama bizim çocuklarımızın mahrum kalacağı romanlar, hiç okuyamayacakları şiirler, hiç birinci ağızdan dinleyemeyecekleri tecrübeler demek olabilir.

Babasının öldüğü yaşa gelmeyenler, annesini anlamayı sağlayan tecrübelerden geçmeyenler için 65 yaş kısıtlaması sadece bir hukuki zorunluluk, bir önlem gibi gelebilir. Ama diğerleri için bu yasak sadece ekonomik, göstermeci bir karardan, psikiyatristi olmayan bir bilim kurulunun sözümona öneri kılıfından ibarettir.

Bu zalim uslubun, bu temelsiz kararın en komik tarafı da Erdoğan’ın 66, Kılıçdaroğlu’ nun 71, Bahçeli’nin 72 yaşında olması. Bu insanların tek bir sözüyle benim oy verdiğim vekiller memleketin kaderini değiştirecek konularda karar alıyorlar. Benim kime vekil veya belediye başkanı olarak oy verebileceğime bile yine bu “yaşlı amcalar” karar veriyorlar. Ama onların hayatlarında pandemiden dolayı hiçbir risk yok çünkü onlar yaşlı amcalar değil  Sayın Beyefendi’ler.

Güneşli günler görme hayaliyle yolun yarısını geçmiş ve ancak bir meltemle yetinmek zorunda kalmış bir birey olarak; muktedirin gücünün, işi bizden önceki jenerasyona psikolojik bir işkenceye vardırabileceğini hiç düşünmemiştim. Naifmişim. Pandemi sırasında sağlıkçıların, kuryelerin, işçilerin omuzlarına yıkılan büyük sorumluluğu, belli ki sadece birkaç ay için mecburen genele yaydınız. Ancak hiç olmazsa bu –mış gibi yapacağımız birkaç ayda, 65 yaş üstünü rahat bırakın. Bırakın, belki onlardan bir iki şey öğrenirsiniz.

Not: Bu Yazı medyafaresi.com Sitesinde Yayınlanmaktadır.

Not: Bu Yazı hurriyet.com.tr Sitesinde Yayınlanmaktadır.

Korona virüs tedbirleri kapsamında evlerinde kalan 65 yaş ve üstü vatandaşlar yakınları ile görüşebilmek için akıllı telefonlara yöneldi. Yaşlı vatandaşların yakınları ile çoğunlukta görüntülü görüşebilmek için akıllı telefon aldıklarını belirten cep telefonu satıcıları satışlardan memnun olduklarını ifade ettiler.

Ülke genelinde 65 yaş üstü ve 20 yaş altı için uygulanan sokağa çıkma kısıtlamalarının ardından evde kalan vatandaşlar akıllı telefonlara yöneldi. Özellikle eski nesil yani tuşlu telefon kullanan yaşlılar, artık yeni nesil olan akıllı telefonlara yöneldi. Salgının ardından evde kalan yaşlılar uzaktaki yakınları, çocukları ve torunlarıyla görüşemedikleri için görüntülü konuşmaya başladı. Telefon piyasasında yaşanan hareketliliği anlatan Hüseyin Süleç, “Korona virüs sebebiyle evden dışarı çıkamayan vatandaşlarımızın akıllı telefonlara talepleri arttı. Vatandaşlarımız görüntülü konuşma yapabilecekleri cihazları tercih ediyorlar” dedi.

“Teknolojiyi doğru kullandıktan sonra mükemmel”
Akıllı telefonları iyi bir şekilde kullandığında yararlı olduğunu söyleyen Saadet Kocaer isimli yaşlı bir vatandaş ise “Kalp kapak ameliyatı olduğum için telefonu çok fazla kulağıma yaklaştırmamaya çalışıyorum kulaklık yada görüntülü konuşma en çok tercihim ve genelde en çok yakın çevremle görüntülü konuşuyorum. Güzel kullanıldıktan sonra harika, teknolojinin nimetlerinden çok güzel faydalanıyorum son 2 senedir özellikle. Eşimin rahatsızlığında, kalp kapak ameliyatında, oğlum askere gittiğinde ben bunların avantajını çok güzel kullandım. Teknoloji hayatı ne kadar bozdu şeklinde söyleseler de bence yanlış, doğru kullandıktan sonra mükemmel” ifadelerini kullandı.
Öte yandan, yaşlı vatandaşların genelde fiyatları uygun ve görüntülü konuşma özelliği olan telefonları tercih ettikleri belirtildi.

Not: Bu Yazı habergazetesi.com.tr Sitesinde Yayınlanmaktadır.

Not: Bu Yazı Medikal Trend Dergisinde 15.05.2020 tarihinde yayınlanmaktadır.

Tekirdağ’ın Malkara ilçesinde bir vatandaş, evinin kapısına astığı kartonda yazılı mesajda, kendi üslubuyla 65 yaş üzerine ‘mola’ verilmesini isterken yazdıklarıyla gülümsetti.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, kabine toplantısı ardından yaptığı açıklamada,  65 yaş üstü yaşlılara ve 20 yaş altı gençlere 4 saatlik dışarı çıkma izni geldiğini duyurmuştu.

65 YAŞ ÜSTÜ VATANDAŞTAN, ERDOĞAN’A KARTONDA MESAJ

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın bu açıklamalrından önce, Tekirdağ’da 65 yaş üstü bir vatandaşın Erdoğan’a yazdığı mesaj gülümsetti.

Camiatik Mahallesi Cumhuriyet Caddesi üzerinde yoldan geçen vatandaşlar, bir evin kapısına asılan kartona yazılmış bir mesajı okumaya çalıştı.

69 yaşındaki ev sahibinin hazırladığı öne sürülen yazıda, 65 yaş üstüne verilen sokağa çıkma yasağı için mola verilmesi isteğinde bulunduğu ifade edildi.

Biz de elimizden geldiğince temize çekmeye çalıştık.

“44 GÜNDÜR EVDEYİZ, MOLAYA İHTİYACIMIZ YOK MU?”

“Sayın Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan,

Yaş 69, yasak ettiniz. Bugün 4 Mayıs Pazartesi, 43 gün bitti. 44 gündür evdeyim. Emekli maaşı 18 Nisan’daydı. Naisan ayı maaşım ve Bağkur ikramiyesi henüz ödenmedi. (16 Nisan ve 17 Nisan’da kaymakamlığa telefonla müracaat etmiştim.)

İstanbul Ankara arasında Bolu Dağları yakınlarında geniş mola yerleri vardır. Şoför dedi ki yarım saat ihtiyaç molası. 5-10 saatlik yollarda ihtiyaç molası verilir de, 44 gündür bu kişilerin molaya ihtiyacı olmadı mı? Elektrik, su, emlak vergisi ödemek gibi, çarşıdan pazardan bir şeyler almak gibi. Evvelden ekilmiş fidanların bakımı gibi, yeni fidanların ekimi gibi. Mesela haftada bir iki ve ya üç defa yarım gün gibi, 07’den 19’a tam gün gibi, ihtiyaç molası gibi. Bilgilerinize arz ederim, saygılarımla.”

Not: Bu Yazı kamudanhaber.net Sitesinde Yayınlanmaktadır.

Slovakya’da ve Bosna Hersek’te mahkemelik… Türkiye gibi 65 yaş üstü ve 18 yaş altını sokağa çıkarmayan Bosna’da Yüksek Mahkeme bu uygulamanın anayasaya aykırı olduğuna hükmetti. Slovakya da aynı yolda. Çekya’da mahkeme sokağa çıkış kısıtlarının topunu usulen hukuka aykırı bulunca, hükümet uygulamaya son verdi. Ve Almanya da kısıtları, temel hak ve özgürlüklere aykırılık bakımından tartışıyor…

Psikologlara göre “yalnız” yaşamakla “yalnızlık” arasında büyük fark var. Yalnız yaşayan 65 yaş üstü insanlar şu korona günlerinde hiç olmadığı kadar yalnızlık çekiyorlar. Tecritin sonuna ilişkin belirsizlik, herhangi bir afet halinden öte travmaya dönüşüyor. Ve koronavirüs olsun olmasın, sosyal izolasyonla gelen yalnızlık nedeniyle kıdemli bireyler Alzheimer’e bir adım daha yakın. Bilimsel araştırma sonuçlarının yanı sıra, yakın çevremden tecrübe ve gözlemle de sabit.

Birçok araştırma gösteriyor ki, yalnızlık travması yol açtığı sağlık sorunları bakımından neredeyse günde 15 sigara içmeye eşdeğer. Kalp damar hastalıkları, felç, obezite ve erken ölüme neden olabiliyor. Florida Üniversitesi Tıp Fakültesi’nin bir çalışmasına göre yalnızlık, demans riskini yüzde 40 oranında artırıyor. Aynı şekilde depresyon riski de artıyor; yaşam sevincinin kaybı, konsantrasyon ve yeme bozukluğu, uykusuzluk peşpeşe geliyor.

İşte bütün bu veriler, 40 günü aşkın süredir izolasyonda yaşayan 65 yaş üstü insanların artık en azından sokağa çıkma kısıtı olan günlerde hava almak için dışarı bırakılması çağrılarına haklı bir zemin oluşturuyor.

Hak demişken burada sağlık ve esenlik hakkından bahsediyoruz ama meselenin bir de temel hak ve özgürlükler ekseni var. Pandemiye karşı alınan bütün önlemler çok yerinde tamam da birçok ülkede farklı kriterlerle uygulanan sokağa çıkış kısıtları anayasal haklarla ne kadar bağdaşıyor?

İNSAN HAYATI VE İNSANLIK ONURU

İnsan hayatı söz konusu olduğu için çok baskın tartışılan bir mesele değil ama Almanya’da gündemde örneğin. Meclis Başkanı Wolfgang Schaeuble’nin korona yasaklarının dozuna ilişkin açıklaması önce irkiltici geldi; “Siyaset, insan yaşamını korumak adına bütün anayasal hak ve özgürlükleri ikinci plana atamaz” diye uyarıyordu hükümeti. Anayasada mutlak bir değer varsa, onun da insanlık onuru olduğunu söylüyor ve “Anayasada yer alan insanlık onuru, ölümü kapsam dışı bırakmaz. Devlet bütün önlemleri alsa da insanlar koronavirüsten ölmeye devam edecektir. Ancak iki yıl süreyle herşeyi askıya almanın çok başka korkunç sonuçları olur” diyordu.

Berlin’de eylemcinin “demokrasi” talebi, korona günlerinde pek makul değil.

Almanya’da şu sıra anayasal hak olarak protesto özgürlüğü askıda. Geçen hafta sonunda birçok kentte kısıtların gevşetilmesi için yapılan gösterilere polis müdahale etti. Berlin’de eylem yapan bisikletli gruplar dağıtıldı, polis 170 kişiye ceza kesildiğini ve 40 kişiye de korona düzenlemelerine muhalefetten soruşturma açıldığını bildirdi. Korona düzenlemesi, 20’den fazla insanın bir araya gelmemesini içeriyor. Bisikletli gruplar kaç kişilikti bilinmiyor.

Alman polisi, bisikletli göstericileri dağıttı.

Meclis Başkanı Schaeuble, Merkel’in partisi CDU’dan, Adalet Bakanı Christine Lambert ise koalisyon ortağı SPD’den ve onun da yasaklarla ilgili uyarısı var; “Kısıtlamalar daha fazla şeffaflıkla gerekçelendirilmeli” diyor ve yasaklara karşı gösterilerin yasaklanmasını temel hak ve özgürlüklere aykırı buluyor. Almanya’da siyaset, tıp, ekonomi ve kültür alanından tanınmış isimler de açık mektup yayınlayarak, “Sosyal, kültürel ve ekonomik hayatımızı yok edip anayasal haklarımızı kısıtlayan önlemlerde yeni bir strateji geliştirelim” çağrısında bulundular. Gevşeme adımlarını yeterli bulmadıklarını belirterek, “Devlet kronik hastalığı olan ve 65 yaş üstü bireyler için alınacak önlemlere  odaklansın, geri kalan nüfus ise ‘akıllı mesafe’, hijyen ve maskeyle kendi önlemini alsın” dediler. Buna karşılık, “Ani gevşeme sonrası ikinci dalga gelirse bu sefer yasaklar ilkinden daha sert olur” diye itiraz edenler var.

YASAKLAR ORANTILI OLMALI

Peki devlet 65 yaş üstü için ne yapsın? Herkes bahar havasını tadarken eve mi kapatsın? 65 Yaş üstüne sokağa çıkış kısıtları bazı Avrupa ülkelerinde de mevcut. Sırbistan’da pazar günleri hariç, 24 saat yasak uygulanıyor. Macaristan’da 65 yaş üstü bireyler sadece sabah 09.00 ile öğle saati arası markete, eczaneye gidebiliyor. Bosna ise mart ayından bu yana 65 yaş üstü ve 18 yaş altına yasak uyguluyordu. Şu istisnalarla: 65 yaşını geçenler 6 ve 10 Nisan tarihlerinde emekli maaşlarını almak için bankaya ve 08.00 – 12.00 saatleri arasında gıda alışverişine gidebileceklerdi. Gençler ise aileleri eşliğinde ve aile aracının içinde olmak kaydıyla evden çıkabileceklerdi.

Fakat Yüksek Mahkeme bu uygulamanın anayasadaki eşitlik ilkesine aykırı olduğuna hükmetti ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne de atıf yaptı. Bu kararı alırken yasakları toptan yasaklamadı, eşitlik ilkesi bakımından daha orantılı olması için üzerinde çalışılmasını istedi.

AB üyesi Slovakya da 65 yaş üstüne belirli kısıtlar getirmiş bulunuyor. 22 Nisan’dan bu yana, ileri yaşta vatandaşların hafta sonu alışveriş yapması yasak, hafta içi ise 09.00-11.00 arası eczane ve benzin istasyonları hariç gıda ve diğer ihtiyaçları için dükkanlara girebilecekler. Fakat bu uygulama emeklilerle muhalefet partilerini ayaklandırdı. Muhalefetteki sosyal demokratlar, ayrımcılık yapıldığı gerekçesiyle Anayasa Mahkemesi’ne başvuruyor.

Çekya’da ise yasaklarla ilgili bambaşka bir sürpriz yaşandı; hükümet, 16 Mart’tan beri uygulanan kısıtları aniden kaldırdı. Çek vatandaşlarının tamamına işe, doktora ve alışverişe gitme izniyle yeşil alanlarda dolaşma serbestisi vardı. Fakat yaş ayrımı yapılmadığı halde Prag’da bir mahkeme bu uygulamayı usul bakımından hukuka aykırı bulunca hükümet, “Yargıya saygımız var” diyerek sokağa çıkış kısıtlarını iptal etti. Fakat korona önlemi olarak on kişiden fazla bir araya gelmek halen yasak. Çekya yurt dışına çıkış yasağını kaldırdı. Artık sınır kapısı açık nereyi bulurlarsa. Ama dönüşte 14 gün karantinada kalmak kaydıyla.

Not: Bu Yazı haberturk.com Sitesinde Yayınlanmaktadır.